Recensie

Loftrompet voor Winnie Mandela

Winnie Mandela, de inmiddels 80-jarige ‘Moeder van Zuid-Afrika’

Rehabilitatie van Winnie Madikizela-Mandela, dat beoogt Pascale Lamche in Winnie. De 80-jarige ‘Moeder van de Zuid-Afrika’ heeft een troebele reputatie. Ze was 38 jaar getrouwd met Nelson Mandela toen het paar in 1996 scheidde. Aanleiding was Winnies overspel, maar tevens haar radicale temperament, dat schuurde met Mandela’s verzoeningsstreven. Toen hij begon te onderhandelen met het apartheidsregime prees Winnie ‘necklacing’, de praktijk om ‘verraders’ levend te verbranden met autobanden. Haar lijfwacht voerde een terreurbewind in Soweto, wat onder meer de 14-jarige ‘Stompie’ Seipei het leven kostte.

Winnies dubieuze reputatie is resultaat van gestook door het apartheidsregime, zo stelt Lamche. Dat wilde het zwarte ‘power couple’ splijten om de naïeve Nelson, geïsoleerd van zijn ‘geweten’ Winnie, in te kapselen. Lamches inspiratie vormt de titel van Charles Mingus’ album The Black Saint and the Sinner Lady. Dat was het ‘frame’: heilige Nelson, hysterische Winnie.

Lamche zet Winnie Mandela’s paranoia in de juiste context. Ze werd decennialang bespioneerd, getreiterd, geïsoleerd, gearresteerd, verbannen, opgesloten. Bevond zich in het brandpunt van een bloedige burgeroorlog terwijl Nelson in zijn cel kalm reflecteerde. Haar fiere speeches droegen sterk bij aan het eind van de apartheid.

In de film Mandela: Long Walk to Freedom maakte Naomie Harris Winnies razernij prachtig invoelbaar; dat portret deed haar recht, vindt Winnie ook zelf. Helaas kiest deze documentaire voor stroop smeren, toedekken en vergoelijken. Geen woord over ‘necklacing’, Winnies ontslag als onderminister wegens corruptie in 1994 of haar veroordeling wegens fraude in 2003. Bisschop Desmond Tutu die haar voor de Waarheidscommissie smeekte toe te geven dat de zaken in Soweto waren ontspoord? Een hypocriet.

Lamche laat Winnie en haar fans lofprijzen en legt kritiek steevast in de mond van verdachte bronnen: gewezen agenten van de apartheid. Zij geven grif toe dat er een campagne was tegen Winnie, en daarmee lijkt de kous af voor Lamche. Dus moeten we geloven dat het eigenlijk Winnie was die een dialoog met het apartheidsregime begon en dat haar onverzoenlijke lijn Zuid-Afrika tot een land van melk en honing had gemaakt. Of tot Zimbabwe? Zulke vragen worden niet gesteld in Winnie, vrij botte agitprop die van de jury van het Sundance Film Festival vreemd genoeg de regieprijs kreeg.