‘Late Shift’: met je mobieltje samen een filmheld besturen

Interactieve film

In Late Shift, woensdag in Vuebioscopen, bepaalt het publiek via een telefoonapp hoe de film verloopt. Zit daar toekomst in?

We hebben werkstudent Matt lelijk in de steek gelaten. Telkens besloten we in de bioscoopzaal via onze app wat de filmheld moest doen. Vechten of vluchten? Protesteren of zwijgen? En dit is het resultaat: Matt gearresteerd wegens moord, de kostbare rijstkom uit de Ming-dynastie in handen van een Chinese triade en de mooie May-Ling morsdood op de vloer van hotelkamer 723.

„Was deze afloop bevredigend voor u?”, vraagt de app op ons mobieltje. Nou nee. Maar we hebben samen wel Late Shift uitgespeeld, de interactieve film die woensdagavond eenmalig in Vue-bioscopen draait. Het betreft een thriller over wiskundestudent Matt die bijklust in een Londense parkeergarage en daar in een wereld van overvallers, triades en louche verzamelaars belandt.

Een film met snelle auto’s en snelle keuzes, want vanuit de bioscoopstoel besturen we Matt collectief via de app CtrMovie. Late Shift kent zo’n 180 keuzemomenten. In drie seconden kies je dan tussen twee of drie opties. De meerderheid bepaalt Matts volgende stap terwijl de film naadloos doordraait. Het kan op acht manieren aflopen, maar er is slechts één happy end. Die wij vandaag in Hilversum dus niet vonden.

Zoenen of niet?

Late Shift is een ‘proof of concept’ van CtrlMovie, een start-up in Zürich. Regisseur Tobias Weber zegt op het punt te staan naar Los Angeles te verhuizen als ik bel. „Vier tot vijf studio’s” zouden geld in zijn bedrijf willen steken. Weber heeft plannen voor interactieve films met een royaler budget dan de 1,5 miljoen van Late Shift. Interactieve horror, al is dat niet zijn genre: Weber ziet meer in een interactieve romantische komedie. Uitgaan of thuisblijven? Zoenen of niet? Weber: „Dat kan hilarisch worden met een zaal vol stelletjes.”

Late Shift verdient zijn geld niet terug als bioscoopfilm, erkent Weber. Dat is eerder marketing voor de app, waarmee je dezelfde film in je eentje op je smartphone of tablet kan spelen. Dan doet Matt precies wat jij wilt en kan je scènes herhalen als de uitkomst je niet bevalt.

Interactieve film is tot dusver vooral in zwang als videogame. In 1983 debuteerde het genre met Dragon’s Lair, een hit in de Arcadehal: help een ridder door een spookslot. In de jaren negentig werd interactieve film een tijdelijke rage in de huiskamer met de komst van de laserdisk: die kon als nonlineair medium springen tussen verhaallijnen. Maar tegenover het realisme van deze FMV-games (full motion video) stonden hoge kosten: er moest veel film of animatie worden opgenomen. Bovendien was de opslagcapaciteit van laserdisks beperkt en werd bij elke keuze het beeld stilgezet.

Valse vrijheid

Een meer principieel probleem is dat ‘interactieve film’ een inherente contradictie bevat. Film vraagt passieve overgave, videogame actieve participatie: interactieve films bieden vlees noch vis. Je laat je niet meeslepen, want je moet nadenken. Maar keuzes ervaar je vaak als nepkeuzes. Bij een eerder experiment met interactieve film, I’m Your Man in 1992, liet bioscoopketen Loew joysticks in de leuningen van bioscoopstoelen installeren. Het publiek kon zesmaal kiezen voor rood, geel of groen. De filmpers serveerde die „kwantumsprong in de toekomst” indertijd af als een gimmick. Dit was film noch game, eerder zoiets als „een basketbalteam toejuichen”.

Interessant genoeg ging de eerste interactieve bioscoopfilm ooit, Kinoautomat van de Tsjech Raduz Cincera, in 1967 juist over de illusie van de vrije keus. Op negen momenten mocht het publiek bepalen hoe het verder moet, maar aan het eind ging het huis van de held Petr Novak hoe dan ook in vlammen op. Cincera bedreef daarmee satire op het idee van vrije democratische keus, het communistische regime van Tsjechoslowakije zag er kritiek in op zijn ‘geleide democratie’ en verbood Kinoautomat in 1972.

Met beter beeld en naadloze overgangen, hoopt Tobias Weber van CtrlMovie een halve eeuw later alsnog „een brug te slaan tussen de meeslepende ervaring van de film en de actieve beleving van de videogame”. Maar ook bij Late Shift voelt de vrijheid om zelf het scenario te bepalen soms manipulatief. De film begint in de parkeergarage: Matt kan zich daar door een blondine laten omkopen of niet, vechten of vluchten als een crimineel hem met een pistool bedreigt. Maar de uitkomst is steeds hetzelfde: Matt wordt gedwongen mee te doen aan een overval op een veilinghuis. De echte keuzes komen later in het verhaal pas, erkent regisseur Weber – al kunnen schijnbaar onbelangrijke keuzes in het begin wel gevolgen hebben.

Dictatoriaal

De vrijheid van Late Shift lijkt nogal beperkt naast de huidige ‘open world games’, waarin spelers grenzeloze werelden verkennen en allerlei rollen en scenario’s uitspelen. En als je Matt bestuurt, doe je dat dan niet liever dictatoriaal met je eigen app op je eigen tablet?

Volgens regisseur Tobias Weber voegt de collectieve, democratische bioscoopervaring wel degelijk iets toe. „Wij probeerden Late Shift eerst uit op honderd filmstudenten in Zürich. Er werd gelachen, geroepen en geprotesteerd als Matt iets deed wat een ander niet beviel. Ik ben met Late Shift de halve wereld over geweest, elke zaal maakt een andere film. In Oost-Europa trad Matt bijvoorbeeld veel agressiever op dan in het Westen.”

Het is waar dat je zelfs in een zaal vol introverte filmjournalisten collectieve momenten beleeft. Zo laten wij Matt op straat een dronkelap in elkaar slaan, en dat pakt nogal bloedig en beschamend uit. Die schaamte is kennelijk collectief: een scène later laten we Matt braaf voor de dialoog kiezen. In mijn eentje op de tablet voel ik geen enkele schaamte: daar ransel ik terloops een bejaarde af met een golfclub.

Of Weber iets met de data doet die hij over Late Shift verzamelt? Alleen om zijn volgende interactieve film beter te maken, zegt hij. „CtrlMovie is een klein bedrijf. Om groepspsychologische conclusies te trekken, moet je een serieus onderzoek opzetten. Dat is trouwens best een interessant idee.”

Late Shift draait woensdag 21 juni in Vue-bioscopen.