Franstalig België in diepe crisis

Kaviaarpolitiek en daklozenschandaal Ook nadat de Brusselse burgemeester Mayeur is opgestapt, blijft het daklozenschandaal de Parti Socialiste parten spelen.

Yvan Mayeur. Foto Nicolas Maeterlinck/AFP

De ene Belgische krant spreekt van ‘implodering’, de ander over het begin van een ‘lange, diepe impasse’. Over één ding zijn ze het allemaal eens: Franstalig België is sinds woensdag definitief in een politieke crisis gestort, en de door schandalen geplaagde Parti Socialiste (PS) gaat die crisis wellicht niet overleven.

Na zo’n twee weken aan zich steeds verder uitbreidende schandalen bij de Franstalige partij stapte de christendemocratische partij cdH deze week uit alle regeringen met die partij. De Waalse en Brusselse regering hebben zo plots geen meerderheid meer en het is nog maar de vraag hoe die nu gevormd moet gaan worden. Een „noodzakelijke” breuk, aldus de partijvoorzitter, die aangaf „gedegouteerd” te zijn van de problemen bij de al decennia oppermachtige PS.

De walging betreft de vertrokken Brusselse burgemeester Yvan Mayeur. De politicus van de PS moest anderhalve week geleden weg toen naar buiten was gekomen dat hij een bijbaantje had bij de daklozenorganisatie Samusocial, die hij zelf had helpen oprichten en waarvan hij ook voorzitter was. Met een andere PS’er verdiende hij in het geheim maandelijks zo’n 1.400 euro per persoon. Los daarvan: het is niet zeker dat de opgevoerde vergaderingen ooit hebben plaatsgevonden.

Het schandaal blijft zich uitbreiden. Ook PS-familieleden kregen werk bij Samusocial, maar ze werden alleen champagne-drinkend gezien. Giften in natura belandden eerder bij het bestuur dan bij de daklozen. Bij de eerste hoorzittingen van een onderzoekscommissie bleek dat de Brusselse regering, waarvan PS al tientallen jaren deel uitmaakt, al tijden zou hebben geweten van de onregelmatigheden bij Samusocial. Elke dag schrijven de Belgische kranten over weer andere verenigingen waar PS’ers – en soms ook leden van andere partijleden – behoorlijk bijverdienen met de vele posities die Brussel telt.

Moord op André Cools

De affaire brengt de hele PS opnieuw in verlegenheid, zegt politicoloog François Gemenne van de Universiteit Luik. De in Franstalig België machtige partij kent een lange historie van schimmige affaires, met als absoluut dieptepunt in 1991 de moord op politicus André Cools. Het onderzoek naar zijn dood bracht corruptieschandalen aan het licht waarvoor vooraanstaande socialistische politici werden veroordeeld. Ook daarna doken nieuwe corruptiezaken op. In 2005 moesten in Charleroi de PS-burgemeester en het hele college opstappen na fraude rond een huisvestingsmaatschappij. Afgelopen januari nog ontspon zich een schandaal rond het Luikse overheidsbedrijf Publifin, waar lokale politici hoge vergoedingen opstreken zonder dat ze daarvoor iets hoefden te doen.

Opmerkelijk is dat al die schandalen de kiezers nog niet in groten getale van de PS hebben verdreven. De partij domineert al decennia in Franstalig België en heeft veel invloed bij sociale instellingen, zoals Samusocial. „Ze zijn al zo lang aan de macht en hebben zoveel controle, dat ze de publieke zaak en hun persoonlijke belangen zijn gaan vermengen”, zegt Gemenne. Publiek geld belandde makkelijker in eigen zakken, nog eens gestimuleerd door de diepgewortelde „vriendjespolitiek” binnen de partij. De partijstructuur zorgt er bovendien voor dat de lokale afdelingen van oudsher relatief veel macht hebben.

De affaire rond Mayeur is illustratief voor de mentaliteit binnen de PS.

Onder de Belgische oud-premier Elio Di Rupo, al sinds 2000 partijvoorzitter, is dat volgens Gemenne niet echt veranderd. „Zolang de stemmen binnenkwamen, heeft de partij wel gezegd zaken te willen veranderen, maar nooit echt opgetreden.”

De affaire rond Mayeur is illustratief voor de mentaliteit binnen de PS. De burgemeester trad donderdagavond af, maar een verklaring, bekentenis of excuus kwam er niet. Mayeur zei alleen dat hij „geen vrijwilligerswerk” doet. De partij benoemde al snel een nieuwe burgemeester, Philippe Close. Hij is evenmin van onbesproken gedrag: om zijn vele functies – 29 in totaal, die hij zegt op te geven – wordt hij wel de ‘Brusselse mandatenkampioen’ genoemd. In De Standaard gaf hij dit weekend schoorvoetend toe „deel van het probleem” te zijn geweest, maar valt hij „goede vriend” Mayeur nog altijd niet af. Di Rupo beperkte zich de afgelopen weken tot de opmerking dat het aftreden „nodig” was. Pas bijna een week na Mayeurs opstappen liet hij weten dat er een bijzonder PS-congres komt, waar het stapelen van baantjes verboden zal worden. Het is niet voor het eerst dat dit op de agenda staat.

Twitter avatar eliodirupo Elio Di Rupo Je prends acte de la décision d’Yvan Mayeur de se retirer de la Ville de Bruxelles. C’était une décision nécessaire.

Carl Devos, hoogleraar politicologie aan de Universiteit Gent, zegt dat de partijleiding nooit doortastend heeft willen ingrijpen. Burgemeester Close maakte alle posten en vergoedingen in Brussel dit weekend openbaar en beloofde drastisch te snoeien. Maar, zegt Devos: „De PS heeft al talloze keren gezegd dat dit niet meer zou gebeuren, blijkbaar zit dit echt in de cultuur van de partij en krijgen ze de problemen niet uitgeroeid.”

‘De almacht van de PS is voorbij’

Tot nog toe hadden de schandalen naast beperkte electorale weinig politieke gevolgen. Nu zorgt de wijze van omgaan met schandalen wel voor een breuk. CdH-voorzitter Benoit Lutgen sprak woensdag van een „verpletterende verantwoordelijkheid” voor de PS in de schandalen, maar veel te beperkte actie vanuit de partijtop.

De huidige schandalen treffen de partij harder dan in het verleden, denkt Devos. „De almacht van de PS in Franstalig België is voorbij”, zeker met het oog op de gemeentelijke en provinciale verkiezingen volgend jaar oktober. „Dit is niet zomaar het zoveelste schandaal van profiterende kaviaarpolitici. Ze hebben een heel systeem gebouwd om te profiteren van juist de onderkant van de samenleving. Socialisten die geld nemen van hen die ze zouden moeten helpen, veel lager kun je niet gaan.”

Van binnen zal de verandering niet komen.

Politicoloog François Gemenne

Voor de PS komt de dreiging nu misschien nog verder van links. De marxistische PVDA/PTB – waar leden hun inkomens grotendeels afstaan aan de partij – lokt steeds meer kiezers. Bij de laatste peilingen haalde de partij voor het eerst de PS in. En zeker met de dramatische uitslag voor de PS in Frankrijk, zou de Waalse PS volgens Devos flink kunnen verliezen.

Gemenne is daar niet van overtuigd. „Het duurt nog lang voor de verkiezingen plaatsvinden en mensen vergeten snel”, zegt hij. „Alleen als dat electoraal te merken is, zal er iets veranderen bij de PS. Van binnen zal de verandering niet komen.” In reactie op het uitstappen van cdH spreekt de PS van „verraad” en zegt het dat de partij zich „onverantwoordelijk” gedraagt. In de komende dagen en weken moet duidelijk worden welke partijen de Waalse en Brusselse regering gaan leiden.