Column

De grote spagaat van enerzijds-anderzijds

De bisschop zat in een spagaat. Dat is een onwenselijke situatie voor een bisschop, vanuit welk oecumenisch perspectief je het ook bekijkt. Laat me het bericht in het Brabants Dagblad bondig voor u samenvatten. Waar ging het over? De bisschop was weliswaar als bruggenbouwer naar Den Bosch gekomen, maar nu dreigden de priesters van hem weg te drijven. „Je mag gerust van een worsteling spreken. Ik zat in een spagaat.” De bisschop besloot het ditmaal dus bij ‘een bruggetje’ te laten. „Misschien kunnen we door de organisatie van een studiedag of een lezing nader invulling aan die handreiking geven.”

Al met al een dynamische situatie voor een bisschop. Worsteling, handreiking, bruggetje, spagaat. U mag best weten dat ik met hem meevoelde. Toevallig lag ik namelijk net op een vergelijkbare manier met mezelf overhoop, in de knoop zeg maar, omdat ik voorzag dat de lezers van de krant van me zouden wegdrijven. Spagaat is een groot woord, maar ik had wel mijn rechterbeen hier staan en mijn linkerbeen daar. Standbein, Spielbein noemen de Duitsers dat, en ze bedoelen ermee dat je enerzijds denkt met je onovertroffen intellect de actualiteit te kunnen doorgronden en anderzijds denkt: kom, laten we eens iets leuks gaan doen.

Over mijn eigen gespleten situatie dadelijk meer. Eerst de spagaat van de bisschop, want die leek me kenmerkend voor onze tijd. Het was me tenminste opgevallen dat volgens de krantenkoppen haast iedereen dezer dagen in een spagaat zit. Niet alleen Pinkpop – „Pinkpop zat dit jaar in een wiebelige spagaat” – maar ook de media, PSV, gemengde stellen en de seniorenvereniging Beneden-Leeuwen. Die seniorenvereniging zat zelfs in ‘een enorme spagaat’. Zo erg dat ze weleens tussen wal en schip zou kunnen belanden, schreef de redactie van de Maas en Waler. „Het bestuur zwemt nu wat dolend rond, in een groot bad van onzekerheden en ze zouden naar hun achterban graag wat meer duidelijkheid willen bieden. Ook die achterban begint zich nu bezorgd af te vragen: en hoe nu verder?”

Tja, hoe nu verder? Mij ging het niet om de seniorenvereniging Beneden-Leeuwen en niet om de bisschop. Ik raakte geïnteresseerd in het worstelen en het wiebelen, het dolen door een bad van onzekerheden, om de spagaat en het verlangen naar duidelijkheid. In Den Bosch, want daar waren we gebleven, koos de bisschop voor duidelijkheid en hij blies een gebedsdienst voor homo’s in de Sint-Jan af. Sinds hij die dienst had aangekondigd, waren de priesters weggedreven en hadden de parochianen slapeloze nachten gekregen. Volgens hen kon je in het huis van God niet zomaar voor iedereen bidden. De bisschop besloot daarom dat het gebed moest uitwijken naar de protestantse gemeente. „Protestanten zien een kerk eerder als een schuur voor het Woord.”

Nu was er dan weliswaar duidelijkheid, maar de situatie werd er niet minder wiebelig door. Je kunt „een uitgestoken hand die zegen belooft” wel terugtrekken, maar dan „verandert die zegen in een klap in het gezicht”, zeiden katholieke pastores. De organisatoren van de dienst waren teleurgesteld in de bisschop die juist zo voortvarend had geleken. „Hij staat, of misschien wel stond, met één been in 2017.” En een lezer op de site van het Brabants Dagblad zag ook geen vooruitgang. „Hij had gewoon voet bij stuk moeten houden. Nu heb je de poppen aan het dansen.”

Alles danste, dreef, wiebelde, worstelde, alles stond op één been. En de achterban, zoveel was zeker, verlangde naar een handreiking, naar voet bij stuk. Uit ervaring wist ik dat mijn eigen achterban al niet zoveel anders was. Bleef die niet aanhoudend mopperen dat de grote Heldring ze vroeger meer vastigheid bood? Stabiliteit? Evenwicht? Ik ging op zoek naar evenwicht bij de grote Heldring en vond zijn afscheidsinterview in de Volkskrant. „Ik ben met een half been een 19de-eeuwer”, stond erboven.

Een half been hier. Een half been daar. Ik begon me af te vragen of ik niet eens tot een standpunt moest komen. Een onwrikbare stellingname. Iets om me de rest van het jaar hardnekkig aan vast te houden. Niet ten aanzien van inclusieve gebedsdiensten, want daarover zijn de paus, de bisschop, u en ik het wel eens; degenen die daarover anders denken, lezen dit niet. Geen standpunt vanuit het eigen gelijk dus, maar vanuit het worstelen en de spagaat.

En zo kwam ik, huppend van het ene been op het andere, tot dezelfde conclusie als altijd. Mijn stellige overtuiging dat de vaste waarde van het Westen, die waar we halsstarrig aan vasthouden, het dolend zwemmen is door een bad van onzekerheden. Hoe nu verder? „Nader invulling aan de handreiking geven”, zou de bisschop zeggen. Laten we hopen dat hij dat inderdaad doet.

Maxim Februari is jurist en columnist. Deze column is wekelijks.