Column

Waar is de boze burger gebleven?

De boze burger – daar hoor je ook niemand meer over. Twee jaar terug kende het land woede-uitbarstingen tegen asielzoekers. Vorig jaar hadden we Britten die laaiend de gevestigde orde wegstemden. Dit voorjaar kon je de tv niet aanzetten of boze burgers veegden een of andere lijsttrekker de mantel uit.

Toch zie je ze nergens meer. Het gedrag van de Britten heeft vermoedelijk afschrikwekkende werking gehad. Voor Brexit stemmen is één. Maar een jaar later de premier verzwakken die in Brussel Brexit moet regelen, is natuurlijk eigenaardig. De Britse economie bleef dit voorjaar zelfs achter bij de Griekse: ook geen klinkend woederesultaat.

Evengoed had je vorig jaar Nederlandse kenners die wisten dat Brexit een daverend succes werd. „Een zegen voor de Britten, en Nexit zal een feest voor Nederland zijn”, schreef Wilders. Intussen stijgt de waardering van Nederlanders voor de EU weer scherp.

Achteraf is die retoriek van woede en opstand sowieso boeiend. Ik kwam een interview uit februari tegen van AD-commentator Wierd Duk met blogger Joost Niemöller over diens boek Kwaad, interviews met boze Nederlanders.

‘Ik twijfel er niet aan dat Wilders premier wordt”, zei Niemöller: „zo diep en wijdverspreid” zat „het onbehagen”. Ook voorzag hij, schreef Duk, dat er ‘burgeroorlog’ kwam wanneer Wilders, Le Pen en AfD niet gingen regeren. Zonder grondige aanpak van immigratie en de islam kwamen we volgens Niemöller „terecht in een situatie van chaos en geweld”. Die situatie moet nu dan angstig dichtbij zijn, al hou ik er rekening mee dat de zaak hier een factor-Niemöller werd overdreven.

Maar de paradox van de globalisering blijft: in Age of Anger schetst de Indiase schrijver Pankaj Mishra dat onze levens steeds beter bij anderen in beeld komen, waardoor we steeds meer verlangen, jaloezie en haat oproepen: een permanente voedingsbodem voor ressentiment.

In de fraaie documentaireserie De neven van Eus van Özcan Akyol kon je dit zondag zien. Een Nederlandse tv-ploeg op een willekeurig Turks stadsplein riep met alleen zijn aanwezigheid al woede op: de overtuiging van lokale Turken dat ‘Europeanen’ kwaad over Turkije willen spreken, was genoeg om Akyol te verjagen.

De boze burger zal kortom, wereldwijd en in Nederland, niet snel meer verdwijnen: het is een mondiaal verschijnsel. En het zou niet slecht zijn als politici daar in de kabinetsformatie bij stilstaan. De globalisering heeft behalve grote voordelen ook pijnlijke nadelen: alleen als je accepteert dat de boze burger daar deel van is, kun je er misschien iets aan doen.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.