Kepler heeft al ruim 2.000 exoplaneten ontdekt

NASA heeft de definitieve catalogus gepresenteerd van de exoplaneten die met de Kepler-satelliet zijn ontdekt in het sterrenbeeld Zwaan. Ruim 4.000, waarvan 2335 inmiddels bewezen.

Tekening van exo-planetenstelsel, buiten ons eigen zonnestelsel. Tekening NASA/JPL-Caltech

Tijdens een persconferentie die maandag is gehouden, heeft het Amerikaanse ruimteagentschap NASA de definitieve catalogus gepresenteerd van de exoplaneten die met de Kepler-satelliet zijn ontdekt in zijn eerste grote onderzoeksgebied in het sterrenbeeld Zwaan. De catalogus omvat nu in totaal 4034 ‘kandidaten’, waarvan er tot nu toe 2335 inderdaad planeten bleken te zijn. In de meest recente oogst zitten 219 nieuwe kandidaten, waaronder tien rotsachtige planeten die in de ‘leefbare zone’ om hun ster draaien.

Opmerkelijke scheidslijn in superaardes

Dankzij die nieuwe getallen is een opmerkelijke ontdekking gedaan: de categorie ‘kleine planeten’ – waartoe ook onze aarde wordt gerekend – laat een duidelijke tweedeling zien. Er zijn veel planeten die tot ongeveer 1,5 keer zo groot zijn als de aarde, en veel planeten die meer dan twee keer zo groot zijn als onze planeet. Maar daartussen zit bijna niks.

De oorzaak van deze scheidslijn wordt gezocht bij de wijze waarop planeten ontstaan. Het begint allemaal bij het samenklonteren van kleine, vaste brokstukken, waaruit zich de kern van de planeet vormt. Zodra deze kern genoeg massa en dus aantrekkingskracht heeft, trekt hij waterstof en heliumgas uit zijn omgeving aan.

Kleine Neptunus-versies

Hoe succesvol die laatste stap is, lijkt mede af te hangen van de massa van de planeet-in-wording. Boven een zekere drempel weten de planeten het gas vast te houden, en veranderen ze in kleine versies van de gasplaneet Neptunus. Onder die massadrempel raken ze – onder invloed van de straling van hun ster – al dat gas weer kwijt en veranderen ze in rotsachtige ‘superaardes’.

Kepler ontdekte ook een aarde-achtige planeet die om twéé zonnen draait, de dubbelster Kepler-35A and B, net als de Star Wars-planeet Tatooine. Tekening NASA/JPL-Caltech

Kepler is in bedrijf sinds 2009 en doet nog steeds metingen. De ruimtetelescoop spoort planeten op door naar kleine, regelmatige fluctuaties in de helderheden van sterren te zoeken. Wanneer een planeet vanaf de aarde gezien met regelmatige tussenpozen voor zijn moederster langs trekt, resulteert dat in karakteristieke afnames in de helderheid van de ster.
Uit zo’n helderheidsafname kan worden afgeleid hoe groot de planeet is die voor de ster langs gaat. Maar daarbij is het van belang om te weten wat de afmetingen van de ster zelf zijn. Voor een groot aantal ‘moedersterren’ zijn met behulp van de Keck-telescoop op Hawaï aanvullende waarnemingen gedaan. Dat heeft nauwkeurigere bepalingen opgeleverd voor hun afmetingen én daarmee ook van de planeten die om hen heen cirkelen.

Compleet Kepler-archief

Hier is een overzicht van alle Kepler-planeten