Met één slang kilometers vuur te lijf

brandweer

De vrijwillige brandweer in Portugal doet wat ze kan, maar haar materieel is sterk verouderd en moderne blusmiddelen ontbreken.

Foto's Koen Greven

Het zweet druppelt van de neus van Gabriel Rodrigues naar beneden. Met alle macht probeert hij samen met een tiental collega’s een woekerende brand te blussen. Er is vrijwel geen beginnen aan voor de brandweerlieden uit het kleine Castanheira de Pera. „We proberen een waterlijn te maken om het vuur te stoppen. Dat is vrijwel onmogelijk. Overal brandt het”, verzucht Rodrigues.

Het groene hart van Portugal staat al sinds zaterdagmiddag in de brand. Het zijn met 63 slachtoffers de dodelijkste branden in Portugal sinds tijden. Ondanks de inzet van meer dan tweeduizend brandweerlieden lukt het vooralsnog niet het vuur te controleren. Als op de ene plek de zaak onder controle is, begint het op een andere plaats weer te smeulen. Maar omdat de wind is gaan liggen lijkt het levensgevaar verdwenen. De internationale aandacht zal snel wegebben.

Te weinig middelen

Met name de eucalyptusbomen, die vanwege de papierindustrie zijn geplant, zijn zeer brandbaar. Als ze eenmaal vlam vatten ontploffen ze door de olie die onder de schors zit. Op verschillende plekken stijgen grote rookpluimen uit boven de groene kruinen. Dorpsbewoners kijken van een afstand bezorgd toe. Het dagelijks leven ligt in het midden van Portugal volledig stil. Vlaggen hangen halfstok.

Bosbranden zijn een jaarlijks terugkerend fenomeen. Het ontbreekt het Zuid-Europese land simpelweg aan voldoende middelen om het natuurgeweld structureel in te dammen. De plaatsjes in het district Leiria zijn veelal aangewezen op de vrijwillige brandweer. Mannen uit het dorp die in actie komen als de plicht hen roept. Hun brandweerwagens zijn sterk verouderd en moderne blusmiddelen zijn er niet. Zodat het korps uit Castanheira de Pera een kilometerslange brandhaard met één slang te lijf moet gaan. Een onmogelijke missie.

Op veel andere plekken krijgt de brandweer hulp van andere landen. Maar ook met Spaanse en Franse blusvliegtuigen blijft de situatie volgens de Portugese autoriteiten „lastig”. In het commandocentrum nabij Avelar staat Elíseo Oliveira een leger journalisten te woord. Volgens het hoofd van de operatie „zijn de ontwikkelingen niet ongunstig, maar is het nog te vroeg om heel positief te zijn”. „Met name het grote aantal brandhaarden is nog zeer zorgwekkend”, zo stelt de Portugees.

Bekijk ook de fotoserie: Een vlammenzee in Portugal

Vele plekken kunnen al als verloren worden beschouwd. In een omtrek van kilometers is vrijwel alles rondom Avelar door de vlammen verwoest. Honderdduizenden hectares aan bos zijn binnen een paar dagen verloren gegaan. Wat rest zijn zwarte boomstammen en verschroeide aarde. Geknapte bomen versperren de doorgang. De brandweer heeft nu geen tijd die op te ruimen.

Grauwsluier

Paulo Simão is met een aantal collega’s van een brandhaard teruggekeerd naar Castanheira de Pera. Er hangt een soort grauwsluier over het dorpje. Elektriciteitskabels zijn gebroken, internet werkt niet. De 3.579 inwoners gaan een zware zomer tegemoet. Boekingen zijn geannuleerd. Toeristen zullen voorlopig niet meer naar dit gebied komen. Net nu Portugal langzaam uit een zware economische crisis aan het klimmen was, volgt een onverwachte terugslag. Brandweerman Simão denkt voorlopig maar aan één ding: redden wat er nog te redden valt.

Lees ook de reportage van correspondent Koen Greven: op de vlucht achterhaald door de vlammen

In Castanheira de Pera worden de brandweerwagens keer op keer klaargemaakt voor vertrek. Als de ene helft van het korps water aan het halen is, staan de anderen in de bergen te blussen. De politie houdt het normale verkeer op de Nacional 236 tussen dorp en brandhaard tegen. Hier vonden zaterdagnacht tientallen mensen in hun auto’s de dood. De weg is afgesloten. „Veel te gevaarlijk, ook voor journalisten”, stellen de agenten die ons tegenhouden. Via een omweg slagen we er toch in bij het brandende bos te komen.

Al snel doemen grote rookwolken op. Van een grote afstand zijn roepende brandweermannen te horen. Als we op het geluid afgaan blijken ze aan het begin van de brandhaard te staan. Een brandweerman raakt bijna in paniek als hij het bezoek ziet. Toch laat het korps de Nederlandse journalisten toe. Van Gabriel Rodrigues mogen ze best laten zien hoe moeilijk de brandweer in Portugal het heeft.