Column

Kleine atlas van de Midden-Oosterse verdeeldheid

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.

Vorige maand, zo kort geleden nog, leek de Arabische/islamitische wereld een gesloten front, met 55 leiders verenigd onder Trumps goedkeurende blik tegen terrorisme en Iran. En nu opeens BAM! uit elkaar gespet; Qatar de grote terrorist, en de neuzen alle kanten op. Ik probeer vandaag chocola van oude en nieuwe allianties te maken maar ik waarschuw u, als u dit leest, kan alles, nou ja veel, weer anders zijn.

Wat is er aan de hand? Allereerst, niks ‘opeens’ verdeeld: de sunnitische wereld, want daar gaat het hier om, is het nog nooit eens geweest. Ook niet nieuw: de eigenzinnige politiek van de emirs, vader en zoon, van Qatar. What’s new: twee prinsen, een Saoedische en een Emiraatse, allebei Mohammed, die de islamitische wereld naar hun hand willen zetten.

Een kleine atlas van de Midden-Oosterse verdeeldheid.

1. De prinsen. De ene, Mohammed bin Salman (MbS), lanceerde meer dan twee jaar geleden de oorlog tegen de Houthi-rebellen in Jemen die in een paar weken gepiept zou zijn, en we weten welke humanitaire ramp dáárvan is gekomen. De tweede, Mohammed bin Zayed (MbZ) uit het emiraat Abu Dhabi, is een onverzoenlijke tegenstander van de Moslimbroederschap. Hij wordt gezien als drijvende kracht achter de recente interventionistische politiek van de Emiraten, die tot uiting komt in hun steun voor generaal Haftar, sterke man in spe in Libië. Let op: de twee prinsen hebben onderling ruzie in Jemen, waar de Saoediërs tot woede van de Emirati’s de Islah, een moslimbroederschapachtige organisatie, steunen in de strijd tegen de Houthi’s.

2. Qatar. De emirs hebben eerst hun landje op de kaart gezet als beroepsbemiddelaars, en vervolgens nog meer op de kaart door de Moslimbroederschap te financieren waar zij die maar konden vinden. De Broederschap is een revolutionaire beweging, en conservatieve Arabische heersers, niet alleen MbZ, moeten dus niets van haar hebben. Die heersers zijn ook woest over satellietzender Al-Jazeera, die oppositiegeluiden in hun landen verspreidde tot zij haar zojuist blokkeerden. Minder belangrijk zijn Qatars relaties met Iran; die hebben ook andere (Golf)staten.

3. Alliantie met gaten. De alliantie die de twee prinsen tegen Qatar hebben gesmeed, stelt op de keper beschouwd niet zoveel voor. Egypte zit erin, logisch want president Sisi wordt gefinancierd door de Golf en háát de Moslimbroederschap. Maar Sisi is wel de leider van het grote Egypte, dus hij is niet zomaar voor elke zaak optrommelbaar. Jordanië doet halfslachtig mee.

En verder doen mee: vazallen als Bahrein, de officiële regering van Jemen en die van Haftar in Libië. Kleine landen waarin Saoedi-Arabië heeft geïnvesteerd, zoals de Malediven en Mauritius. Eritrea. Syrische Koerden, omdat Turkije Qatar steunt. Ik stop Israël hierbij, dat hoopt een verhouding met Saoedi-Arabië aan te knopen. En de Palestijnse president Abbas, omdat rivaal Hamas bij Qatar zit.

4. De afwezigen. Wie doen dan niet mee, of steunen Qatar? Golfstaten Oman en Koeweit, die altijd een eigen koers varen. Irak en Syrië, die in de Iraanse sfeer zweven. Libanon, wegens Hezbollah, ook in de Iraanse sfeer. Algerije – doet eigenlijk nooit mee. Soedan nota bene, dat zojuist door Saoedi-Arabië voor 5 miljard dollar was weggekocht van Iran. Maar alles heeft een reden, in dit geval: ruzie met Egypte over betwist gebied. Marokko en Tunesië, met Broederschap lookalikes in de regering. En de niet-Arabische landen: Turkije en Iran.

5. Losse einden. Laat Trump het maar niet horen, maar ik vind de VS een los eind. Hij noemt Qatar financier van terroristen, zijn eigen Pentagon verkoopt tegelijk 36 F-15 gevechtsvliegtuigen aan Qatar.

6. Vraag-tekens. Wordt Qatar het nieuwe Jemen? Hebben de prinsen hun hand opnieuw overspeeld?