Column

Herrie over het n-woord

Bill Maher, de (blanke) talkshowhost uit Amerika, heeft gemerkt dat je het woord ‘neger’ tegenwoordig niet meer zomaar achteloos kunt gebruiken. Hij deed het onlangs in een interview met senator Ben Sasse van Nebraska. Er leek niets aan de hand, de heren keuvelden er kalmpjes op los.

Maher zei dat hij wel eens wilde langskomen in Nebraska. „Welkom”, zei de senator, „het zou aardig zijn als u met ons op de velden van Nebraska wilde werken”. „Werken op de velden?” reageerde Maher. „Senator, ik ben een huisslaaf” (‘I am a house nigga’). Hij zei er ook nog zachtjes achter dat het een grap was, maar toen was het al te laat.

Wat is precies een ‘house negro’ of ‘house nigga’? De zwarte activist Malcolm X heeft het ooit zo gedefinieerd: er waren twee soorten slaven, de ‘house negro’ diende als slaaf in het huis van zijn baas en de ‘field negro’ werkte op de velden. De eerste had een beter leven dan de tweede en was daarom eerder geneigd loyaal te zijn aan zijn baas. Voor Malcolm X was dat reden om zich meer te vereenzelvigen met de ‘field negro’. ‘House negro’ wordt vaak gebruikt als een beledigende typering waarin een zwarte persoon wordt vergeleken met zo’n slaaf van vroeger.

Maher begaf zich dus op flinterdun ijs toen hij zijn grap maakte. Als je het gesprek enkele keren bekijkt, merk je ook dat het eerder een losse flodder dan een ingestudeerde grap was. Hij zei maar wat – en het was niet eens leuk. Hij heeft het geweten. Half weldenkend Amerika viel over hem heen.

Een socioloog zei in een latere uitzending tegen Maher dat dit een voorbeeld van „onbewust wit privilege” was. Maher begreep wat hij bedoelde en zei: „Ik heb er ook geen carrière mee gemaakt. Het is niet zo dat ik die avond dacht: kom, ik ga vanavond eens iets nieuws proberen. Het gebeurde, het was fout, mensen maken fouten. We zijn allemaal zondaars.” Hij omschreef komieken als „een speciaal soort apen, getraind om een lach los te krijgen” en daarbij soms mensen op de ziel trappen.

Zijn baas, de kabeltelevisiezender HBO, verweet Maher openlijk dat zijn woorden „niet te verontschuldigen” en „smakeloos” waren. Er gingen in de media stemmen op dat hij beter ontslagen kon worden. Een conservatief zou er ook om ontslagen zijn, beweerden zijn tegenstanders, maar van een progressief persoon wordt zoiets eerder door de vingers gezien.

Talkshowcollega’s namen het voor hem op en wezen erop dat hij racisme altijd bestreden had en in 2012 zelfs een miljoen dollar had geschonken om de herverkiezing van Obama te ondersteunen. Zijn misplaatste grap hoorde bij zijn nogal politiek incorrecte manier van optreden.

Saillant was de ontdekking van een talkshowfragment uit 2001, toen Maher tegen een zwarte, protesterende gast volhield dat je het woord ‘nigga’ gewoon gebruiken kon, omdat „iedere Afro-Amerikaanse persoon in dit publiek het dag en nacht gebruikt, omdat het in elk lied en de hele cultuur voorkomt.”

Zestien jaar later merkte Maher dat hij zijn mooie baan alleen kon behouden als hij royaal zijn excuses maakte voor het gebruik van dit ‘n-woord’, zoals vrijwel alle Amerikaanse media het in hun berichtgeving over deze affaire voorzichtig bleven noemen. En dat deed hij dus ook maar.