‘Artsen moeten minder strikt volgens richtlijnen werken’

Patiënten worden behandeld volgens wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen. Die aanpak levert niet altijd de beste zorg op, zegt een belangrijk adviesorgaan nu.

Arts op de spoedeisende hulp in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Alle ziekenhuizen werken volgens zogeheten ‘evidence based’-richtlijnen. ANP

De zorg in Nederland heeft de menselijke maat uit het oog verloren door het naleven van en afrekenen op wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen. Er moet veel meer rekening gehouden worden met de context en het verhaal van de individuele patiënt. Dat schrijft de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS) in een maandag verschenen rapport. De RVS is een onafhankelijke raad die de regering en het parlement adviseert.

Het rapport Zonder context geen bewijs stelt dat het een illusie is dat de zogeheten ‘evidence based practice’, behandelingen op basis van bewezen effectiviteit, de beste zorg oplevert. Een behandelend arts heeft vaak nog wel oog voor individuele verschillen tussen patiënten en kan op basis daarvan besluiten af te wijken van de standaardbehandeling die is beschreven in medische richtlijnen. Maar hoe verder van de patiënt hoe meer de zorg op maat in de knel komt, zegt een van de auteurs van het rapport Jan Kremer in NRC. „Verzekeraars kopen zorg in op basis van de richtlijnen, en zorginstellingen worden beoordeeld op kwaliteitsindicatoren die eigenlijk een grove versimpeling van de werkelijkheid zijn.”

Dit systeem moet daarom op de schop, vindt de RVS. „Geneeskunde is nu eenmaal geen exacte wetenschap”, zegt Kremer. „Hoe goed je het ook doet, het blijft altijd een probleem om wetenschappelijk bewezen behandelingen te vertalen naar individuen.”

Daarom moet in de zorg niet langer puur het resultaat tellen, maar het leerproces, vindt de adviesraad.

Het probleem dat dit rapport aanstipt is bekend, reageert Johan Mackenbach, hoogleraar Maatschappelijke gezondheidszorg aan het Erasmus MC in Rotterdam. Maar Mackenbach heeft „nogal wat twijfels” of het omvergooien van het hele systeem nou de oplossing is.

„Dit advies stelt, simpel gezegd, dat er te veel nadruk is komen te liggen op ‘evidence-based medicine’. Ik zou echter de omgekeerde stelling willen verdedigen”, zegt Mackenbach:

„Er wordt in geneeskunde en gezondheidszorg nog steeds veel te weinig volgens de principes van ‘evidence-based medicine’ gewerkt. Uit onderzoek blijkt dat doordat professionals zich te weinig aan professionele richtlijnen houden, Nederlandse patiënten veel gezondheidswinst mislopen. Een pleidooi om het minder nauw te nemen met die principes is daarom potentieel gevaarlijk. We zijn misschien helemaal nog niet toe aan de volgende stap.”