Vrees voor verkwisting miljarden

Confederations Cup

Het toernooi om de Confederations Cup in Rusland is de generale repetitie voor het WK voetbal van 2018. De kosten zijn nu al enorm.

Aanvaller Fedor Smolov ( nummer 9) juicht na zijn doelpunt in het duel tussen Rusland en Nieuw-Zeeland in het Krestovskistadion. Foto François Xavier Marit/AFP

De kroonluchters glinsterden, de hostessen stonden te stralen, maar oud-schaatser Nikolaj Goeljajev hield het zo kort mogelijk. De voormalig wereldkampioen allround (Heerenveen, 1987) is tegenwoordig wethouder van sport en cultuur van Moskou, en daarmee verantwoordelijk voor een goed verloop van de Confederations Cup in de Russische hoofdstad.

Ja, beaamde Goeljajev: dit relatief onbeduidende FIFA-toernooi is „de generale repetitie” voor het echte werk: het WK voetbal volgend jaar (14 juni-15 juli). En misschien was dat de reden dat iedereen wat gespannen leek, afgelopen vrijdag.

De eerste akte van die generale verliep zaterdag voorspoedig. In het gloednieuwe Krestovski-stadion in Sint-Petersburg (met een capaciteit van 68.000 toeschouwers) versloeg het Russische elftal Nieuw-Zeeland met 2-0. Het veld lag er netjes bij (eerder waren er problemen met het dak en de grasmat) en de tribunes waren met 50.000 toeschouwers bijna helemaal gevuld. De Russische president Vladimir Poetin, die samen met FIFA-baas Gianni Infantino de openingswedstrijd bijwoonde, zal tevreden zijn geweest.

Juist dit Krestovski-stadion, op het gelijknamige eiland in de delta van de Neva, was in de afgelopen jaren een vlek op het blazoen. Bijna tien jaar is er gebouwd aan de voetbaltempel. Nadat Rusland in 2010 het WK had toegewezen gekregen moest het stadion in aanbouw, met een voorziene capaciteit van 40.000 toeschouwers, drastisch worden uitgebreid. Daarna sleepte de bouw zich voort, terwijl het budget keer op keer werd overschreden. De uiteindelijke kosten liggen boven de 1,5 miljard dollar (1,34 miljard euro). Daarmee is het Krestovski-stadion waarschijnlijk het duurste ter wereld. „Een symbool van corruptie”, schreef de bekende Russische blogger Ilja Varlamov.

Investeringen in infrastructuur

Die corruptie zal zich niet hebben beperkt tot Sint-Petersburg. Om het WK te kunnen hosten worden er overal in het land nieuwe stadions uit de grond gestampt: van Jekaterinenburg in de Oeral tot de enclave Kaliningrad in het westen.

Maar dat is niet het enige: overal in Rusland wordt geïnvesteerd in infrastructuur. Wie landt op het vliegveld van Samara, diep in het Russische achterland aan de Wolga, komt op een hypermoderne terminal terecht. In Rostov-aan-de-Don wordt zelfs een compleet nieuwe luchthaven gebouwd.

Het officiële budget van het WK bedraagt nu 11 miljard dollar. Maar naarmate de tijd begint te dringen zal dat bedrag waarschijnlijk explosief stijgen. De Olympische Winterspelen in Sotsji (2014) waren begroot op 12 miljard dollar, maar kostten uiteindelijk 51 miljard. Een groot deel van dat bedrag verdween waarschijnlijk op wederrechtelijke wijze in de zakken van bestuurders en ondernemers. Cynisch gezegd: een groot sportevenement als het WK is in Rusland een mooie manier om overheidsgeld te verdelen onder de Russische politiek en elite.

Voor Vladimir Poetin is het WK ook om een andere reden belangrijk. Na de annexatie van de Krim en de oorlog in het oosten van Oekraïne is Rusland in een internationaal isolement geraakt. De VS en de EU kondigden sancties af. Tegelijkertijd werd de Russische sport geteisterd door het grootste dopingschandaal ooit. Volgens wereldantidopingorganisatie WADA werden in Sotsji de Russische urinestalen verwisseld door FSB’ers – door een gat in de muur van het dopinglaboratorium. ‘State sponsored doping’, schreef de WADA.

Kans op eerherstel

Het wereldkampioenschap voetbal biedt kans op eerherstel. De kans dat westerse leiders de volgende zomer naast Poetin willen zitten op de tribune lijkt verwaarloosbaar. Maar een succesvol WK zal gunstig afstralen op de Russische president – internationaal, maar vooral ook onder het eigen volk. In het voorjaar van 2018 zal Poetin naar alle waarschijnlijkheid opgaan voor een vierde termijn. Bij zijn vorige herverkiezing (in 2012) gingen mensen maandenlang de straat op om te demonstreren. De feel good-factor van het WK komt Poetin in dat licht ook goed uit.

Tegen die tijd zullen de verhalen over budgetoverschrijdingen, corruptie en uitbuiting van bouwvakkers rond de bouw van de stadions – Human Rights Watch gaf de FIFA vorige week nog een ‘rode kaart’ – zijn vergeten.

En het lijkt bovendien niet erg waarschijnlijk dat de beruchte Russische hooligans in eigen land vrij spel zullen krijgen. Tijdens het EK vorig jaar trokken Russische supporters een spoor van vernieling door Frankrijk. Om dat te voorkomen krijgen álle bezoekers een identiteitsbewijs met pasfoto – na screening. Tijdens de Confederations Cup wordt het nieuwe pasjessysteem getest. Zo mogen fans gratis met de trein van de ene speelstad naar de andere. Vliegen is trouwens handiger, want de trein tussen de speelsteden Kazan en Sotsji doet er 46 uur over.

En dan zijn er nog de diensten. Tijdens de Confederations Cup op dit moment, en volgend jaar ook tijdens het WK, krijgt de veiligheidsdienst FSB ruimere bevoegdheden. Zo moeten alle openbare evenementen – bijvoorbeeld demonstraties van de oppositie – niet alleen worden goedgekeurd door de autoriteiten, maar ook van tevoren worden afgestemd met de geheime dienst.