Op de vlucht achterhaald door de vlammen

Bosbranden Portugal

Een hittegolf, een blikseminslag en aanwakkerende wind veranderden het bosrijke gebied in Portugal in een vlammenzee. Zeker 61 mensen kwamen om, vaak verbrand toen ze met de auto probeerden te ontkomen. „Toen het hard begon te waaien, sloeg het vuur alle kanten op.”

Een uitgebrande auto en verbrande bomen bij Figueiro dos Vinhos, in het rampgebied. De rookpluimen waren op honderd kilometer afstand te zien. Foto Rafael Marchante/Reuters

Pieter van Nuenen staat nog te trillen van emotie als hij terugdenkt aan de nacht van zaterdag op zondag. Alsof hij in de hel was. Overal om hem en zijn Portugese echtgenote heen sloegen de vlammen uit de bomen. De wind maakte de situatie in het bosrijke gebied in het hart van Portugal volledig onvoorspelbaar. „Ik heb het brandende dak van mijn huis nog proberen te blussen met een tuinslang. Maar op een gegeven moment moesten we weg. We hebben in een hotel overnacht. Maar ook daar viel alles uit. Ik werd wakker toen de televisie weer aanfloepte. Het eerste wat ik zag, was dat er 24 doden waren”, zegt de 46-jarige Nederlander in het commandocentrum van Pedrógão Grande.

De ramp bleek nog vele malen erger dan Van Nuenen voor mogelijk had kunnen houden. Er waren zondagavond 61 doden en 57 gewonden geteld, aantallen die nog kunnen stijgen. Het zijn daarmee de dodelijkste bosbranden in Europa sinds 1949 in het zuiden van Frankrijk. Daar vielen destijds 82 doden. De verwoestende branden zijn een van de grootste rampen in de voorbije decennia in Portugal. Premier António Costa was op zondag zelf in het rampgebied aanwezig en heeft de noodtoestand uitgeroepen. Met hulp van blusvliegtuigen uit Spanje en Frankrijk werd alles in het werk gesteld om de brandhaarden te doven.

Donkere rookpluimen

Op zo’n honderd kilometer van het rampgebied zijn van veraf al de donkere rookpluimen zichtbaar. De lucht kleurt op klaarlichte dag pikzwart. De metershoge vlammenzee lijkt door vrijwel niemand te stoppen. Met een leger aan brandweerlieden wordt geprobeerd het vuur te stoppen, maar mede door de aanwakkerende wind is er op veel plekken geen beginnen aan. Ook een aantal brandweerlieden werd verrast door het vuur en kwam om het leven.

Bosrijk gebied in het hart van Portugal. NRC 190617/StS/Bron: ANP

Bosbranden in Portugal zijn geen onbekend fenomeen. Vrijwel ieder jaar gaan er vele hectares bos in de heetste maanden in vlammen op. Het Zuid-Europese land heeft in het verleden zelfs de hulp van de NAVO ingeroepen om een oplossing te vinden. Een van de problemen is dat grote delen van een oppervlakte van drie miljoen hectare bos door privébezit versnipperd is. Dat maakt een gemeenschappelijke aanpak moeilijk. Vrijwel alle branden ontstaan door menselijk handelen. Al dan niet met opzet.

Dit keer is alles anders. Mede door de hittegolf die Zuid-Europa nu al meer dan een week in zijn greep heeft, vat het bos veel sneller vlam. Volgens de Portugese autoriteiten is het vuur dit keer waarschijnlijk ontstaan door een blikseminslag in een boom. De Nederlander Van Nuenen trekt dat in twijfel. „Toen ik zaterdagmiddag zat te lunchen, zag ik rookpluimen op wel vijf verschillende plekken. Heel bizar om te zien. Pas veel later begon het hard te waaien en sloeg het vuur alle kanten op. Ik heb wel vaker branden meegemaakt. Maar ik had al vrij snel door dat dit heel gevaarlijk was. We hebben een paar uur op een kruispunt gestaan. We hebben gewoon om ons heen gekeken. We wisten niet waar we heen moesten. Uiteindelijk hebben we op een berg een hotel gevonden.”

Het regent deeltjes as

Anderen hebben minder geluk gehad dan Van Nuenen. In de omgeving van Pedrógão Grande zijn de sporen van de verwoestende brand zichtbaar. Op een paar kilometer afstand staan uitgebrande auto’s langs de weg. Zo’n dertig slachtoffers kwamen om het leven toen ze in hun auto’s op de vlucht sloegen. De familie Paudevide koos ervoor om in hun huis te blijven. De dag na de zwarte nacht zitten ze verslagen voor hun woning, die wonderwel nauwelijks schade heeft opgelopen. De lucht is gelig. Het regent deeltjes as. Vrijwel alles in de omgeving is zwartgeblakerd. „Het is ongelooflijk wat er hier is gebeurd”, zegt de moeder van het gezin. „Ik dank God dat we dit hebben overleefd. Ik heb nooit zoiets meegemaakt en hoop het nooit weer mee te maken.”

Voor Van Nuenen en alle andere inwoners blijft het deze dagen leven tussen hoop en vrees. Als de avond valt en het vuur in de omgeving weer oplaait, slaat de onzekerheid weer toe. Van Nuenen blijft voorlopig in een hotel. Burgemeester Valdemar Alves van Pedrógão Grande spreekt hem bij het commandocentrum bemoedigend toe. Om hen heen is het een komen en gaan van brandweerwagens en ambulances. Tientallen lijken zijn al naar de nabij gelegen stad Coimbra gebracht waar ze geïdentificeerd zullen moeten worden. Voor sommigen is het rouwen al begonnen, anderen zijn nog bezig met overleven.

Bekijk ook de fotoserie: Een vlammenzee in Portugal