‘Staatsman in historisch uur van Duitsland’

Helmut Kohl overleden

Huidige en voormalige wereldleiders herdenken de Duitse bondskanselier ‘van de eenwording’.

Meer dan wie ook heeft Helmut Kohl ervoor gezorgd dat het gedeelde Duitsland na de Koude Oorlog werd herenigd. De voormalige bondskanselier, vrijdagochtend op 87-jarige leeftijd overleden, was een figuur van zeldzaam historisch formaat. De ‘kanselier van de eenheid’ luidde een tijdperk in van voorspoed en Europees optimisme. Al voor zijn overlijden was dat tijdperk weer voorbij.

Leiders uit heel Europa, en de rest van de wereld, betuigden hun respect en bewondering voor hem. Na de val van de Muur in 1989 zette hij met de wereldleiders van toen het nieuwe Europa in de steigers. Nu, na de eurocrisis, de ruzies over de vluchtelingen en de Brexit, is duidelijk dat de Europese Unie weer op de drempel naar een nieuwe, onzekere tijd staat.

Bondskanselier Merkel zei vrijdagavond treffend dat Kohl „een staatsman in het historische uur van Duitsland” was. In de chaotische dagen van 1989, toen na aanhoudende betogingen van DDR-burgers de Muur viel, en het ene na het andere communistische regime in Midden- en Oost-Europa bezweek, toonde Kohl daadkracht. Kort daarvoor overheerste in Duitsland nog de indruk dat hij na zeven jaar als kanselier was uitgeregeerd. De grote historische veranderingen gaven Kohl nieuwe energie.

In Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en ook in Nederland bestonden twijfels of het wel een goed idee was als Duitsland, met zijn gewelddadige geschiedenis, herenigd en dus extra machtig werd. Ook in Duitsland zélf bestond weerstand tegen een snelle hereniging. Kohl, gesteund door de Amerikaanse president George H.W. Bush, zette door. Hij won daar ook de instemming voor van president Michail Gorbatsjov van de Sovjet-Unie.

Kohl stond bekend als de ‘eeuwige kanselier’, hij regeerde zestien jaar, van 1982 tot 1998, en leidde zijn partij, de CDU, maar liefst 25 jaar. Ook al stonden zijn laatste jaren in de politiek in de schaduw van een financieel schandaal, niemand bestrijdt nog zijn enorme politieke verdiensten voor Duitsland en Europa. De Franse president Macron noemde Kohl op Twitter de „meester van het verenigde Duitsland en de Duits-Franse vriendschap”. Hij voegde de beroemde foto bij van Kohl en president Mitterrand, in 1984 hand-in-hand op een begraafplaats bij Verdun. Premier Rutte noemde Kohl „een groot staatsman die overtuiging en daadkracht paarde aan overleg en zorgvuldigheid. We herdenken hem met diep respect”. Ex-president Bush sr. eerde Kohl als „een van de grootste leiders van het na-oorlogse Europa”.

Voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, gaf opdracht bij alle instituties van de EU de vlaggen halfstok te hangen. Volgens de Russische president Poetin was Kohl „een principiële pleitbezorger van vriendschappelijke betrekkingen” tussen Berlijn en Moskou. De Duitse president Steinmeier prees het ‘politieke instinct’ van Kohl. Na een val in 2008 was de oud-kanselier ernstig ziek, en zat hij in een rolstoel.