‘Staatsman in Duitslands historische uur’

Helmut Kohl overleden Huidige en voormalige wereldleiders herdenken de Duitse bondskanselier ‘van de eenwording’ met loftuitingen.

Helmut Kohl voor een toespraak in Mannheim, kort voor de verloren verkiezingen in 1998
Helmut Kohl voor een toespraak in Mannheim, kort voor de verloren verkiezingen in 1998 Foto Kai Pfaffenbach/Reuters

Meer dan wie ook heeft Helmut Kohl ervoor gezorgd dat het gedeelde Duitsland na de Koude Oorlog werd herenigd. Daarmee legde hij niet alleen de basis voor het huidige Duitsland, hij maakte er ook de uitgebreide Europese samenwerking en integratie van de afgelopen decennia mee mogelijk.

De voormalige Duitse bondskanselier, vrijdagochtend op 87-jarige leeftijd overleden, was een figuur van zeldzaam historisch formaat. De ‘kanselier van de eenheid’ luidde een tijdperk in van voorspoed en Europees optimisme. Al voor zijn overlijden was dat tijdperk alweer voorbij.

Vrijdag betuigden leiders uit heel Europa, en de rest van de wereld, hun respect en bewondering voor Kohl, de grote Europeaan. Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 zette hij in nauw overleg met de wereldleiders van toen het nieuwe Europa in de steigers. Nu, na de eurocrisis, de ruzies over de vluchtelingen en de Brexit, is duidelijk dat de Europese Unie weer op de drempel naar een nieuwe, onzekere tijd staat.

Bondskanselier Merkel zei vrijdagavond treffend dat Kohl „een staatsman in het historische uur van Duitsland” was. In de chaotische dagen van 1989, toen na aanhoudende betogingen van DDR-burgers de Muur viel, en het ene na het andere communistische regime in Midden- en Oost-Europa bezweek, toonde Kohl daadkracht. Kort daarvoor overheerste in Duitsland nog de indruk dat hij na zeven jaar als kanselier moe was en zo’n beetje uitgeregeerd. De grote historische veranderingen gaven Kohl, in zijn lange loopbaan vaak onderschat, nieuwe energie.

In Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en ook in Nederland bestonden grote twijfels of het wel een goed idee was als Duitsland, met zijn gewelddadige geschiedenis, weer herenigd en dus extra machtig werd. Ook in Duitsland zélf bestond weerstand tegen een snelle hereniging. Kohl, gesteund door de Amerikaanse president George H.W. Bush, zette door. En hij wist daar ook de instemming voor te winnen van president Michail Gorbatsjov van de Sovjet-Unie.

Kohl stond bekend als de ‘eeuwige kanselier’, hij regeerde zestien jaar, van 1982 tot 1998, en leidde zijn partij, de CDU, maar liefst 25 jaar. Ook al stonden zijn laatste jaren in de politiek in de schaduw van een financieel schandaal, niemand bestrijdt nog zijn enorme politieke verdiensten voor Duitsland en Europa. De Franse president Macron noemde Kohl op twitter de „meester van het verenigde Duitsland en de Duits-Franse vriendschap”. Hij voegde de beroemde foto bij van Kohl en president Mitterrand, in 1984 hand-in-hand op een begraafplaats bij Verdun. Premier Rutte noemde Kohl „een groot staatsman die overtuiging en daadkracht paarde aan overleg en zorgvuldigheid. We herdenken hem met diep respect”. Ex-president Bush sr. eerde Kohl als „een van de grootste leiders van het na-oorlogse Europa”.

Voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, gaf opdracht bij alle instituties van de EU de vlaggen halfstok te hangen. Volgens de Russische president Poetin was Kohl „een principiële pleitbezorger van vriendschappelijke betrekkingen” tussen Berlijn en Moskou. De Duitse president Steinmeier prees het ‘politieke instinct’ van Kohl. Na een val in 2008 was de oud-kanselier ernstig ziek, en zat hij in een rolstoel.