Ruud Lubbers over de man die hem blokkeerde: ’een mens van vlees en bloed’

Herinneringen van oud-premier NRC vroeg oud-premier Ruud Lubbers enige tijd geleden zijn herinneringen aan Kohl op te schrijven, de man die er voor zorgde dat hij geen EU-voorzitter werd. „Natuurlijk haakte dat.”

Ruud Lubbers kijkt naar een gesprek tussen Helmut Kohl en Jean-Luc Dehaene tijdens een bijeenkomst van de christen-democratische EVP in 1994 in Brussel. Foto Serge Ligtenberg/HH

‘Ik heb Helmut Kohl goed gekend. De eerste keer dat ik hem ontmoette was eind zeventiger jaren van de vorige eeuw. Wim Aantjes was toen fractievoorzitter van het CDA en ik zijn vice. Samen reisden wij naar de toenmalige fractievoorzitter van de CDU.

Het waren de jaren van bondskanselier Helmut Schmidt. Minister-president Dries van Agt, en bij ons de op handen zijnde troonwisseling. Thuisgekomen viel mij op dat, hoe enthousiast ik zelf ook over Kohl was, anderen hem als provinciaal typeerden. Dat vond ik toen vreemd. Voor mij bleek hij al direct een Man uit het Volk, die wist wat er onder zijn kiezers leefde.

Pas later werd hij de reus Kohl, de bondskanselier van de Duitse Hereniging. Daaraan heb ik de beste herinneringen. Hij was moedig. Denk maar eens aan het gaan voor de één-op-één-verhouding tussen de Ost- en Westmark.

Maar ook wijs. Direct na de val van de Muur peilde hij ook bij mij om de mogelijkheid de grens met Polen naar het oosten te verschuiven. Ik verklaarde mij faliekant tegen en al na enkele maanden was dat verlangen van tafel en kon het tot de Duitse Hereniging komen.

Onze wegen scheidden in 1994. In dat jaar besloot hij mij als opvolger van Jacques Delors als voorzitter van de Europese Commissie te blokkeren. Natuurlijk haakte dat, maar ik werd welgemoed hoogleraar globalisering en voor mij blijft Helmut Kohl een dierbare collega voor vele, vele jaren en de man die na de val van de Muur, vrucht van opstandige burgerbewegingen tegen het Sovjet-regime in Hongarije, Tsjecho-Slowakije en vooral in Polen met vakbeweging Solidarnosc, als bondskanselier geschiedenis schreef met de Duitse Hereniging.

Dat deed hij geweldig.

Helmut Kohl overleed tweeënhalf jaar na Richard von Weiszäcker, een andere Europeaan. Tussen beiden bestaan grote verschillen, maar wat hen bond dat zij zeer hebben geijverd voor de Europese integratie. Von Weiszäcker had het nazidom ervaren; Kohl kende, zoals hij het noemde, de genade van de late geboorte: hij was te jong om in het Duitse leger te moeten meevechten. Dat verschil stempelde hen. Bij Kohl was de Europese Eenwording vooral een programma om Duitsland weer een gerespecteerde plek in het Westen te geven.

Dat deed Helmut Kohl met verve. Voor Europa heeft hij veel betekend. Als ik alleen al denk aan de Europese Top in Maastricht (december 1991), spreekt dat boekdelen. Hij kwam in zijn periode tot uitbreiding van de Unie in oostelijke richting. Maar niet tot de euro als solide munt. De noodzaak daarvan zei hem kennelijk net iets te weinig.

Helmut Kohl is opgevolgd door Angela Merkel, aanvankelijk door hem, oude rot, Das Mädchen genoemd. Achteraf blijkt dat een geuzennaam. Zij ging door, zou je kunnen zeggen, waar hij gebleven was. Zij ging voor een Europese Unie; solidair, streng en solide.

Nu ik bij het overlijden van Helmut Kohl weer naar hem luister, zoals ik mocht luisteren naar Tadeusz Mazowiecki, een erudiet en humanist – in 1989 en 1990 de eerste democratisch gekozen Poolse premier na de Sovjettijd! – en naar president Richard von Weiszäcker, meeslepend in zijn indringend geformuleerde schuldbekentenis als vertegenwoordiger van zijn generatie voor het nazidom, dan hoor ik hem – Helmut Kohl – in Maastricht bij dat lange beraad nog zeggen: ‘Ich bin hungrig’.

Inderdaad, hij was vooreerst een mens van vlees en bloed. Die nuchterheid, dat realisme, typeerde hem misschien wel het meest