Een uit de hand gelopen hobby, die heel soms wat oplevert

Figuranten

De hele dag op een set bivakkeren, om vervolgens onverrichter zake naar huis te worden gestuurd. Er zijn mensen die fulltime figureren: beroepsfiguranten. „Ze staan soms bij wel dertig castingbureaus ingeschreven.”

‘Ken je die scene in de film Soldaat van Oranje, dat Rutger Hauer en Jeroen Krabbé bijna van de weg worden gereden door een vrachtwagen vol Duitse soldaten? Vlak daarvoor, als die soldaten in de wagen springen, is er eentje die de motorkap dichtgooit. Dat ben ik.”

Peter in ‘t Hout (70) is er nog altijd trots op. Tot zijn pensionering was hij snackbarhouder in Den Haag, maar in de tussentijd is hij ook rechercheur, priester, zwerver, geestuitdrijver en maffiabaas geweest. Iedereen die regelmatig televisie kijkt moet In ‘t Hout weleens gezien hebben. En toch weet bijna niemand zijn naam.

De gemiddelde kijker heeft het niet door, maar bijna alle figurantenrollen in Nederlandse films en series worden door een vast clubje fanatiekelingen vervuld. Buiten ‘het wereldje’ kent niemand ze, maar producenten en regisseurs zijn in zekere mate van hen afhankelijk. Beroepsfiguranten, worden ze genoemd. Hoewel bijna niemand ervan kan leven.

Op papier telt ons land een gigantisch aantal figuranten. Bij Dynamic Casting, een van de grootste castingbureaus van Nederland, staan er momenteel 122.000 ingeschreven. Het merendeel figureert in een of twee opnames per jaar, anderen zijn eigenlijk danser of model en verschijnen incidenteel. Behalve de beroepsfiguranten, zo’n driehonderd in totaal – zij figureren meerdere keren per week.

Vijfhonderd opnames

De harde kern vormt een hecht wereldje, ze komen elkaar bij tientallen opnames tegen. Vooral ouderen zijn fanatiek, zegt casting director Sandra Rake van Dynamic. Ze hebben een hoop tijd, en vinden het leuk ergens aan bij te dragen.

Voor regisseurs kan dat soms problematisch zijn, altijd dezelfde koppen op televisie. Dynamic probeert de usual suspects daarom af en toe over te slaan. Desondanks ziet Rake ze overal: „Ze staan bij zo ongeveer ieder castingbureau in Nederland ingeschreven.’’

Jan Kat (69) is een van hen. Toen zijn loopbaan als onderwijzer ten einde liep, wilde hij niet elke dag thuis gaan zitten. Dus gaf hij zich op als figurant in een misdaadserie. Als ik het niks vind, ben ik zo weer weg, dacht Kat. Sinds die eerste opname, nu 3,5 jaar geleden, heeft hij in ongeveer vijfhonderd opnames gefigureerd.

Verpleegkundige Mandy Santjes (32) figureert als ze vrij heeft, het liefst de hele dag. Ze rolde in het ‘vak’ nadat ze een paar keer in het publiek zat bij televisieprogramma’s en ontdekte dat je daar geld voor kunt krijgen. Inmiddels staat ze bij dertig castingbureaus ingeschreven en doet ze fotoshoots, series, films – alles eigenlijk. Maar het liefst reclames, want die betalen het best. Haar tweejarige dochtertje was als baby al in een reclamespotje te zien.

Figureren is vooral veel wachten. Zelfs als ze maar een uurtje nodig zijn, moeten figuranten vaak de hele dag op de set blijven. Voor een opname van Netflix-serie Sense 8 werd Kat na een hele dag wachten onverrichter zake naar huis gestuurd. Kennelijk was hij toch niet nodig. „Als je daar niet tegen kunt, moet je wat anders gaan doen”, zegt Kat. Het wachten noemt hij nu „een zenmoment”. Meestal neemt hij een puzzelboekje mee.

Je kunt ook gaan golfen, maar dat kóst geld

Edelfiguranten

De hiërarchie op een filmset wordt vaak vergeleken met een ladder. Bovenaan staan de regisseur en acteurs. Dan komen de cameramensen, de opnameleiders, geluidsmensen en de ‘gaffers’, die de belichting doen. Het middenkader wordt gevormd door een hele rits crewleden. De rangorde kan per productie wat verschillen, maar een ding is zeker: de figuranten staan helemaal onderaan. ‘Levend decor’, zo worden ze wel eens genoemd.

„Soms word je echt als stront behandeld”, zegt Santjes. Wanneer er wordt gegeten, gaan de cast en de crew eerst aan tafel. Pas als zij zijn uitgegeten, mogen de figuranten aanschuiven. Als ze niet in een aparte ruimte worden geplaatst, althans. „Er zijn opnames waarbij de cast en crew een warme maaltijd krijgen, inclusief dessert”, zegt Kat. „Wij krijgen dan brood.”

En rijk worden ze er ook al niet van. „Het is een hobby die soms een klein zakcentje oplevert”, zegt Kat. „Je kunt ook gaan golfen, maar dat kóst geld.” Hijzelf houdt er nagenoeg niets aan over: „Als ik de afschrijving van mijn auto meereken, mijn pakken die vaker naar de stomerij moeten en de slijtage van mijn schoenen, dan speel ik ongeveer quitte.”

De meeste figuranten staan enkel op de achtergrond of lopen door het beeld heen en weer. Wie daadwerkelijk iets mag doen voor de camera, behoort tot de elite van de figurantenwereld: de ‘edelfiguranten’. Wie daarvoor in aanmerking wil komen, moet opvallen en veel mensen kennen. Kat heeft stapels visitekaartjes. Net als In ‘t Hout, die zelfs een eigen website heeft. Peter C.J. in ‘t Hout heet hij daar, „want er zijn meer Peter in ‘t Houts.”

„Iemand een hand geven, een deur openhouden – het zijn de kersen op de taart”, zegt In ’t Hout. Hij heeft er veel voor over: voor de paar tellen die hij in Soldaat van Oranje in beeld was, moest hij zijn haar laten millimeteren. Geen kleinigheid voor een langharige twintiger in de jaren zeventig, maar hij hoefde er „geen seconde” over na te denken.

In ‘t Hout kreeg zijn liefde voor films overigens met de paplepel ingegoten. Zijn vader was filmoperateur en zette thuis te pas en te onpas films op voor familie en vrienden. John Wayne, Cary Grant – In ‘t Hout zag ze als kind allemaal en wist: daar wil ik ook staan. Inmiddels heeft hij honderden figurantenrollen gespeeld. Toen hij nog werkte, gooide hij zijn snackbar zelfs weleens een dagje dicht. De vaste klanten wisten dan genoeg: Peter staat weer eens ergens op een filmset.

Honderden euro’s

Schaars is duur, daar komt het volgens Rake in de castingwereld op neer. „Als een filmmaker een sumoworstelaar zoekt, en jij bent een zwaarlijvig Japans type. Dan ben je spekkoper.” Zo’n specifiek verzoek kan volgens Rake zo’n 1.000 euro opleveren. En gaat het om een televisiereclame die maandenlang op populaire zenders wordt uitgezonden, dan kan dat bedrag zelfs oplopen tot het tienvoudige.

Slanke roodharige vrouwen, mensen die native English spreken, hele lange of juist kleine mensen: allemaal verdienen ze al gauw honderden euro’s voor een middag figureren. En ook fitte, goed verzorgde dertigers worden goed uitbetaald, zegt Rake. „Die hebben meestal een fulltimebaan en zijn voor ons dus moeilijk te vinden.”

Je zou hem kunnen kennen als de Mexicaanse gangster uit Penoza

Mexicaanse gangster

Juist de fanatiekste figuranten verdienen daarom het minst – vijftigers en zestigers in overvloed. Vijfentwintig euro voor een avondje televisiepubliek, vijftig voor een volledige draaidag op een filmset. Rondkomen van figureren is onmogelijk, zeggen de meeste beroepsfiguranten.

Er zijn echter uitzonderingen. Don Alphonso leeft al zes jaar lang van zijn filmklussen. Toen Don Alphonso nog geen Don Alphonso heette, had hij een goedbetaalde baan in de ICT. Maar toen hij in 2009 een burn-out kreeg, besloot hij dat het anders moest. Hij ging zijn droom achterna: acteur worden.

Alphonso begon net als zijn collega’s onderaan. Als figurant, maar ook als runner en bewaker van de set. Wie acteur wil worden, moet vooral goed naar acteurs kijken, zo dacht hij. Net als Kat en In ’t Hout heeft hij flink wat edelfiguraties achter zijn naam, maar hij beschouwt dat als tussenstation. Alphonso doet naar eigen zeggen wat zijn collega-figuranten voor onmogelijk houden: klimmen op de ladder.

Als eerbetoon aan zijn overleden vader, die naast militair ook muzikant was, nam Alphonso diens artiestennaam over. Zijn echte naam „hoeven de mensen niet te weten” – evenals zijn leeftijd, overigens. Op zijn profiel op de bekende filmwebsite IMDB staat een uitgebreide biografie, maar zijn geboortedatum is er niet te vinden. Wel heeft hij een ‘speelleeftijd’ van dertig tot veertig jaar. „Hier vinden mensen dat raar, maar in Amerika is het heel normaal.”

Zijn financiële zekerheid heeft hij opgegeven. In wat hij zijn ‘vorige leven’ noemt, bewoonde Alphonso een villa in Noordwijk – nu woont hij anti-kraak. Toch maakt dat hem niets uit, beweert hij zelfverzekerd. Alphonso heeft namelijk maar één doel: doorbreken als acteur. Hij volgde acteerlessen en speelde rollen in talloze kleine producties, vaak zonder vergoeding. Zoveel mogelijk acteren, daar gaat het hem om. Zo hoopt hij op een vaste rol in een televisieserie. Hij kwam al aardig in de buurt: je zou hem kunnen kennen als de Mexicaanse gangster uit Penoza.

Alphonso kent alle vooroordelen over figuranten. „Een figurant wordt nooit acteur”, zeiden mensen tegen hem. Maar dat motiveerde hem alleen maar meer, Alphonso wil het tegendeel bewijzen. Het zou niet eens uniek zijn, benadrukt hij: „Weet je wat Roger Moore deed, jaren voordat hij James Bond werd? Hij was negen jaar lang figurant.”