Wij geven u dit artikel cadeau om u een concreet voorbeeld te geven hoe de NRC-code terugkomt in onze journalistiek. Vanuit de NRC-code ontstaat journalistiek waar wij trots op zijn.

Dreigen

NRC Code nr. 2

Als liberaal medium maken wij ons sterk voor grondrechten en burgerrechten: vrijheid van meningsuiting, van vereniging en vergadering en van godsdienst, en voor het anti-discriminatiebeginsel (Grondwet, artikel 1).

persoon

Paaipolitiek, Zwarte Piet als nationale splijtzwam, het einde van het naoorlogse humanisme, niets blijft onbesproken bij columnist en P.C. Hooftprijswinnaar Bas Heijne. ‘Uit een column moet een morele betrokkenheid spreken, die absoluut oprecht is. Er moet echt iets op het spel staan.’

‘Een langzame pijnlijke dood’ wordt schrijver Özcan Akyol deze dagen digitaal toegewenst, naar aanleiding van zijn boeiende documentaire-reeks De neven van Eus – waarom? Omdat hij het land van zijn familie niet positief genoeg zou afschilderen, omdat hij een fel criticus van Erdogan is, omdat hij Eus is.

Schelden is standaard in Nederland, met zichtbaarheid komt als vanzelf de haat, vaak obsessief – wat denkt-ie wel, waarom hij wel en ik niet? Vertrouwd ook zijn de reportages waarin digitale bedreigers geconfronteerd worden met wat ze op hun toetsenbord slingerden. Ik wil niet stereotyperen, maar vaak gaat het dan toch om een niet langer jonge witte man met een uitkering en overgewicht, die zijn vriendin ook al weer jaren geleden aan een ander kwijtraakte en die met schaapachtige grijns vertelt dat het Zwarte Piet-debat hem allemaal even te veel werd en dat hij daarom Sylvana een ‘apenkop’ of erger heeft genoemd – maar zo was het natuurlijk niet bedoeld. ‘Ik heb niks tegen dat soort mensen.’

Om vervolgens opnieuw los te gaan.

Het geval van Akyol is anders, lijkt het. Het gaat om gekrenkte Turkse trots. Hij wordt, meldt de Volkskrant, uitgemaakt voor landverrader. Want in een aflevering over Antalya, de ‘Turkse Rivièra’, zeggen neven van hem „dat het niet goed gaat met het toerisme”. Daar worden veel Turkse Nederlanders heel erg boos over. Volgens hen gaat het wél goed. Je mag niet negatief berichten over het land waar zij zoveel van houden.

Akyol heeft besloten ruchtbaarheid te geven aan de dreigementen. „Als er niets gebeurt lijkt het alsof zij vrij spel krijgen. Ik wil een signaal afgeven dat al die scheldpartijen en dreigementen niet onopgemerkt blijven. Dat ze strafrechtelijke consequenties kunnen krijgen.”

Misschien helpt het. Maar ook al gaan die bedreigingen gewoon door, ze zijn natuurlijk contraproductief. Dankzij de bedreigers van Eus weet nu zo’n beetje iedereen dat het toerisme in Turkije op zijn gat ligt.

Antalya – ik denk dat ik ook maar een jaartje oversla.

Waarom maakte juist het ogenschijnlijk onschuldige item over de betonnen toeristenplaats Antalya zoveel agressie los? Omdat het indirect liet zien dat de nationalistische borstklopperij van Erdogan economische malaise verbergt, dat de droom van een superieure natie, omringd door vijanden die verslagen moeten worden om weer groots te kunnen zijn, een luchtballon is. De hatelijke hyperbolen van Erdogan jegens andere Europese landen brengen zijn aanhang in vervoering, maar ze hebben tot gevolg dat het geliefde land dichter bij de afgrond komt te staan. Dat is de pijnlijk alledaagse waarheid achter de opzwepende retoriek. Tegen wie die met een onbevangen blik laat zien, moeten vanzelfsprekend „de Grijze Wolven worden ingezet’’.

Bedreigen is onmacht, persoonlijke, maar ook ideologische onmacht. Het laat vooral zien dat de grote, dominante, volledige onafhankelijke natie een illusie is. Het gaat niet alleen om Turkije – in zoveel landen belooft het nieuwe nationalisme een herstel van unieke verloren grootsheid, het terugveroveren van volledige zelfbeschikking, die niet langer bezoedeld zal worden door vreemde elementen of „omvolking”, zoals het in extreem-rechts jargon heet. Want volgens dat wereldbeeld moet ook het individu volledig samenvallen met een vastomlijnde eigenheid. Een hybride culturele identiteit wordt niet langer gehuldigd als een verrijking, of domweg als een fact of life in een gemengde samenleving – maar als een fataal verlies aan eigenheid dat eigenwaarde dreigt te ondermijnen. Voor veel jongeren met een migrantenachtergrond is het vertrouwde thematiek – kijk naar het grappig-bijtende Homecoming King van de Amerikaanse komiek Hasan Minhaj op Netflix, een stand-upper die zich nu eens niet achter zijn grappen verschuilt, bij wie de humor uit zijn eigen gevoel van benardheid voortkomt.

Haarfijn laat Minhaj zien hoe zijn achtergrond hem probeerde tegen te houden in zijn Amerikaanse leven (het rumoer in de zaal wanneer hij achteloos vertelt dat hij, een van oorsprong Indiase moslim, een meisje met een hindoeachtergrond trouwde) en hij tegelijkertijd vaak genoeg door zijn voorgrond wordt teruggeduwd (de meer dan pijnlijke anekdote dat zijn witte prom-date hem op het laatste moment afzegt, omdat ze niet wil dat de familie de foto’s naderhand te zien krijgt).

Ook hier raakt de Nederlandse Akyol in persoon en werk hedendaagse pijnpunten. Zoals Volkskrant-columnist Hassan Bahara laatst over hem schreef: „Nooit Turks genoeg, nooit Nederlands genoeg. Maar wel helemaal zichzelf.”

Met die dreigementen valt het hopelijk mee. Maar ze onthullen wel wat iemand tegenwoordig, in Nederland, overkomt die het recht opeist om zichzelf te zijn. Eis het op, draag het uit.