Brussel versus ‘de Britse zotten’

Brexit-onderhandelingen

In Brussel weet niemand wat de Britse premier Theresa May wil en namens wie ze spreekt. De EU zelf is „gevechtsklaar”.

Een Brexit-muurschildering van de Britse graffitikunstenaar Banksy in Dover. Foto Gareth Fuller/via AP

Europese ambtenaren houden niet van onzekerheid. Met 28 landen aan tafel is het moeilijk improviseren. Procedures en deadlines zijn dus heilig. Optimisme is de grondhouding. Onoplosbare problemen? Bestaan niet. Maar ‘Brexit’ bezorgt zelfs de meest geroutineerde EU-functionarissen rillingen. „Dit kan wel eens helemaal verkeerd aflopen”, klinkt het in Brussel.

Een jaar na het Brexit-referendum is het maandag zover: dan is de officiële start van de onderhandelingen over het Britse vertrek uit de Europese Unie. Na de voor Theresa May desastreus verlopen verkiezingen van 8 juni dreigde vertraging, maar de Britse premier lijkt vastbesloten door te zetten. Maar wat wil ze nu? Een beetje scheiden, waarbij haar land toch onderdeel blijft van de interne EU-markt? Of wil ze een harde Brexit? Niemand in Brussel die het weet.

Een rondgang langs betrokkenen levert een ontluisterend beeld op van een politiek drama waarover niemand de regie lijkt te voeren. Michel Barnier, die onderhandelt namens de EU, hield er afgelopen week zelfs rekening mee dat ‘Londen’ de afspraak op maandag op het laatste moment afzegt. „Moet ik dan”, zei hij gefrustreerd, „met mezelf onderhandelen?”

Lees ook: Britten stuntelend naar Brussel, over de start van de Brexit-onderhandelingen en de dilemma’s waar Theresa May mee kampt

Partijbelang of landsbelang?

Ook de Belgische ex-premier Guy Verhofstadt, die namens het Europees Parlement bij de onderhandelingen meeluistert, heeft er weinig vertrouwen in, vooral omdat May zich meer zorgen lijkt te maken om peilingen dan om het zwarte gat waarin haar land zich aan het storten is. „Zitten we straks aan tafel met Britse Tories die de positie van hun partij verdedigen? Of praten ze namens hun land?”

Eén ding weten alle Brusselse diplomaten zeker: op 29 maart 2019, precies twee jaar nadat May de Brexit-aanvraag officieel indiende, moet er volgens Europese verdragen een akkoord zijn over de scheiding. Door de vervroegde Britse verkiezingen is kostbare tijd verloren, en dat dreigt opnieuw te gebeuren nu May’s leiderschap ter discussie staat.

Over de tegenpartij zijn in Brussel grote zorgen, vooral nu May sterk verzwakt uit de verkiezingsstrijd is gekomen.

Brussel kan daar weinig aan doen. Daar staan de task forces al op scherp. Barnier verzamelde ruim 25 van de beste specialisten om zich heen die al sinds oktober vorig jaar op alle terreinen – financieel, economisch, juridisch – de strategie uitstippelen. Schuin tegenover de zetel van Barnier, ook aan het Brusselse Schumanplein, zit een ander team van tien juristen die meekijken namens de Europese Raad, het gremium van EU-leiders. Ook daar is iedereen „gevechtsklaar”.

Over de tegenpartij zijn in Brussel grote zorgen, vooral nu May sterk verzwakt uit de verkiezingsstrijd is gekomen. Dat May maandag haar team ondanks de chaos in eigen land naar Brussel stuurt, wordt wel begrepen. Brusselse diplomaten noemen het een „cruciaal fotomoment” als haar hoofdonderhandelaar, Brexit-minister David Davis, de hand kan schudden van Barnier. „May wil het signaal geven: ik ben klaar om te onderhandelen en ik ben níét in opperste staat van verwarring.”

Geen antwoorden

Haaks op die ambitie staat de realiteit van een Britse regering die vaag blijft over het einddoel. Zelfs op basisvragen – wel of niet binnen de douane-unie of binnen de Europese interne markt blijven – zijn er geen antwoorden. In Brussel moeten EU-ambtenaren het hebben van hearsay en wat ze in de Britse media lezen. En dat May met haar minderheidsregering nu de steun nodig heeft van de eurosceptische Noord-Ierse unionistenpartij DUP wekt in Brussel extra cynisme op. „Nu is ze ook nog afhankelijk van een bende zotten.”

Of May door haar verkiezingsdomper milder is geworden of zal worden, wordt in Brussel sterk betwijfeld. Dat ze sindsdien Michael Gove aan boord van haar kabinet haalde – een van de gezichten van de Brexit-campagne – belooft weinig goeds. „Laten we ons geen enkele illusie maken”, zegt een EU-diplomaat.

Om toch enig houvast te hebben, concentreert Brussel zich op de eerste Brexit-fase. Daarin moet helderheid komen over de financiële consequenties, het lot van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk en de toekomstige grens tussen Noord-Ierland en Ierland, een gevoelige kwestie die oude spanningen ten tijde van de Noord-Ierse Troubles kan doen oplaaien. Met fase 2 – hoe nu verder met elkaar, met nieuwe handelsovereenkomsten? – is nog niemand bezig. Eerst moet Davis komen, en uitleggen wat zijn baas eigenlijk wil.