Recensie

Zilver in schutterskraag en ruiterspoor

Zilverkunst

Met een grote tentoonstelling presenteert Bergen op Zoom zich als centrum van zilverproductie sinds de late middeleeuwen.

Het colofon bij de zilvertentoonstelling in Bergen op Zoom vermeldt de namen van dertig poetsers. Daarmee krijgen de vrijwilligers erkenning voor de cruciale rol die ze hebben gespeeld in de voorbereiding van de expositie van zilverwerk dat tussen de vijftiende en de twintigste eeuw in de West-Brabantse stad is vervaardigd. Het resultaat van hun inspanningen mag er wezen: in museum het Markiezenhof glanzen de zilveren voorwerpen je tegemoet.

Schitterende schutterskraag

Eigenlijk is het merkwaardig dat een tentoonstelling geheel is gewijd aan een materiaal, waarvan voor zulke uiteenlopende objecten zijn gemaakt als wapenschilden en boekbeslag, vaatwerk en bestek. De liefhebber zal het niet deren en in Bergen op Zoom, met zijn omvangrijke zilverproductie in onder meer de ateliers van de twintigste-eeuwse firma’s Andriessen en Van Giels, is een dergelijke presentatie op haar plaats.

Ook al veel eerder was het Bergse markizaat een centrum van productie van sieraden van ongehoord hoge kwaliteit. Een van de oudste en tegelijk fraaiste voorwerpen in de tentoonstelling is een schutterskraag uit 1546 (een bruikleen van het Rijksmuseum). De schitterend bewerkte keten is gemaakt voor de schutterskoning van het Sint-Jorisgilde in het nabijgelegen Zevenbergen. Toepasselijk heeft de keten, naast fijn geciseleerd eikenloof en vogels, een voorstelling van de patroonheilige die te paard een draak verslaat. En, als verwijzing naar de naam van het stadje, ook van zeven heuveltjes voorzien van aandoenlijke konijntjes.

Gedrongen maagd Maria

Bij de martiale wereld van schutters en paardenmannen hoort bijvoorbeeld ook een paar zilveren ruitersporen, die vanwege het kwetsbare materiaal onmogelijk te gebruiken zijn, maar mooi om mee te pronken.

Behalve in museum het Markiezenhof zijn zilveren voorwerpen te bewonderen op vier andere toepasselijke locaties in de stad. Zo huisvest de katholieke Sint-Gertrudiskerk zilveren heiligenbeelden, zoals een merkwaardig gedrongen weergegeven Maagd Maria (1816) aan wier kroon een naar verhouding reusachtige zilveren ganzenveer ontspruit. Bevestigd op een staf werd het beeldje door de secretaris van een bedevaartbroederschap meegedragen tijdens de processie van Bergen op Zoom naar het heiligdom van Kevelaer. De protestantse Ontmoetingskerk toont avondmaalserviezen van de zeventiende tot de negentiende eeuw.

Zilveren bril

Zulke zilveren voorwerpen met ceremoniële functies – bij milities, in de kerk of aan de adellijke dis – trekken de aandacht tussen vele luxe gebruiksvoorwerpen zoals een zilveren bril en een nootmuskaatrasp. Soms, zoals schier eindeloze rijen lepels en vorken in overvolle vitrines, lijken ze het vooral van de kwantiteit te moeten hebben. Allemaal zijn ze prachtig gefotografeerd en liefdevol beschreven opgenomen in een catalogus van de hand van historicus Cees Vanwesenbeeck en zilverexpert Jean-Pierre van Rijen (uitg. Bergen op Zilver).