Waarom heel Frankrijk zich nu achter Macron schaart

Presidentiële meerderheid

Zondag is de tweede ronde van de Franse parlementsverkiezing. De net nieuwe partij van president Macron staat voor. Zelfs in een kiesdistrict waar Le Pen en Mélenchon het bij de presidentsverkiezing beter deden dan hij. Hoe kan dat?

Voormalig PS-kandidaat Christophe Castaner (rechts) met de Franse premier Edouard Philippe eerder deze maand op verkiezingscampagne in de Provence voor En Marche! van president Emmanuel Macron. Foto AFP

Metselaar Nicolas Méterich in het Zuid-Franse Forcalquier heeft altijd op de Parti Socialiste gestemd. Zo hielp hij in 2012 PS-kandidaat Christophe Castaner aan zijn zetel in de Assemblée Nationale. Afgelopen zondag, bij de eerste ronde van de Franse parlementsverkiezingen, stemde hij op dezelfde man – maar op een andere partij. Castaner was in dit kiesdistrict in het departement Alpes de Haute-Provence nu kandidaat voor Macrons La République En Marche! (LREM). Geen probleem, lacht Méterich (33). „Meneer Castaner heeft hier de hele PS met kiezers en al met zich meegenomen.”

Castaner, van 2001 tot afgelopen maand hier burgemeester, is een van de nieuwe niet te missen gezichten van de Franse nationale politiek. Al heel vroeg, toen nog maar weinig mensen in Macrons missie geloofden, verscheen hij aan de zijde van de latere Franse president. Vorige maand benoemde Macron hem tot de minister die de relaties met het parlement onderhoudt en tot officieel regeringswoordvoerder. Sindsdien gaat er geen dag voorbij of Castaner is op radio of televisie om het ‘macronisme’ aan de man te brengen. „En dan denk ik: die ken ik”, zegt Méterich met naar eigen zeggen „een gevoel van trots”.

Castaner was ook een van de zes bewindslieden die het risico namen zich ondanks hun nieuwe baan voor de Assemblée Nationale te kandideren. Om die functie te mogen behouden moeten ze bij de tweede ronde van de parlementsverkiezingen hun zetel halen, vindt Macron. De 51-jarige Castaner – altijd strak in het pak, altijd een zorgvuldig getrimd driedagenbaardje – staat er goed voor: hij haalde afgelopen zondag in dit landelijke kiesdistrict maar liefst 44 procent van de stemmen.

En dat is opmerkelijk. Als het aan de kiezers van Alpes de Haute-Provence had gelegen, dan was Macron niet eens president geworden. Bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen, nog maar anderhalve maand geleden, kreeg in dit departement Marine Le Pen de meeste stemmen, gevolgd door de linkse kandidaat Jean-Luc Mélenchon.

Waar speelt deze strijd zich af?

Electoraal nomadisme

Niet voor niets kreeg Castaner toen LREM de kandidaten aanwees het advies om zich in een makkelijker te winnen kiesdistrict te kandideren. Macron had hem hard nodig. „Ik had kandidaat kunnen zijn voor Franse kiezers in Londen”, zegt Castaner in de marge van een lokaal debat.

„Ik hou heel erg van Londen, maar alleen voor een weekendje. Dit is mijn grond, dit is waar ik vandaan kom en waar ik de mensen ken. Misschien dat ik wat al te zelfverzekerd was toen ik besloot dit risico te nemen, maar ik ben altijd erg tegen electoraal nomadisme geweest, tegen politici die van het ene naar het andere departement trekken louter om gekozen te worden.”

Zoals overal in Frankrijk is de kandidaat van LREM een beetje geholpen door de geringe belangstelling voor de parlementsverkiezingen. Terwijl de aanhang van Macron weer naar de stembus ging, bleven vooral veel mensen die bij de presidentsverkiezingen op Le Pen of Mélenchon stemden afgelopen zondag thuis. LREM haalde landelijk (met coalitiepartner MoDem) ongeveer 32 procent van de stemmen, gevolgd door de in crisis verkerende centrum-rechtse Republikeinen. Liefst 51 procent van de geregistreerde kiezers ging bij de eerste ronde niet stemmen.

Maar bij de enorme meerderheid voor En Marche! speelt ook iets anders mee. De logica van het Franse systeem wil dat de Fransen een nieuwe president, ongeacht de partij, een werkbare meerderheid gunnen.

„We moeten deze president een kans geven”, zegt de 78-jarige gepensioneerde Irène in het historische centrum van Forcalquier. Normaal gesproken stemt ze rechts, vertelt ze. Dat deed ze ook nog bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Gevraagd naar de PS trekt ze een vies gezicht. Maar afgelopen zondag heeft ze op de ex-socialist Castaner gestemd. „Frankrijk heeft grote problemen en alleen met een meerderheid kan Macron regeren”, zegt ze.

Is het niet wat opportunistisch om zo makkelijk van partij te wisselen? „Bij presidentsverkiezingen stemmen mensen principiëler dan bij parlementsverkiezingen”, legt Philippe Vuilque uit, een voormalig lid van de Assemblée dat toevallig op het centrale plein van Forcalquier op een terras de lokale krant La Provence zit te lezen. „Mensen begrijpen dat er vernieuwing gaande is. Daar willen ze bij horen.” Ook LREM-kandidaten die niet de statuur hebben van Castaner hebben zich in kiesdistricten even verderop makkelijk voor de tweede ronde gekwalificeerd.

Opkomst verbeteren

In de tweede ronde komt Castaner uit tegen Léo Walter, een leraar die kandidaat is voor La France Insoumise, de partij van Mélenchon. Op vijftien kilometer van Forcalquier, in het ‘Foyer Rural’ van Volx, treffen de twee elkaar voor een publiek debat dat georganiseerd is door de publieke radio. De stemhokjes zijn even aan de kant geschoven om plaats te maken voor enkele tientallen belangstellenden, vooral van de partij van Walter. „70 procent heeft in dit kiesdistrict niet gestemd”, zegt Walter. „Dat baart me grote zorgen.” Castaner slaat snel terug: „We hebben allemaal een verantwoordelijkheid om de opkomst te verbeteren. Maar het was niet mijn kamp dat zondag is thuisgebleven.”

Mensen begrijpen dat er vernieuwing gaande is. Daar willen ze bij horen

Het gaat over de 35-urige werkweek, over onderwijs en over lokale onderwerpen als overlast voor landbouwers van wolven. Als Walter zich met ‘u’ tot Castaner richt, scoort de kandidaat van En Marche! opnieuw een punt. „Ik dacht dat we elkaar konden tutoyeren omdat we dat altijd doen. Maar u kiest ervoor om u te zeggen”, zegt Castaner onder gejoel in het toch al benauwde zaaltje. „Ik begrijp dat de politiek menselijke relaties kapot kan maken.”

Want feit is dat iedereen elkaar hier kent. De suppléante van Castaner, zijn plaatsvervanger die zolang hij minister is de parlementszetel inneemt, komt zelfs uit dit dorp. Emmanuelle Fontaine-Domeizel (43) is vrijgevestigd verpleegster, lid van de departementsraad en gelijk met Castaner actief geworden voor En Marche!

„Wij werken hier al veertig jaar op zijn Macrons”, zegt ze na afloop van het debat.

„Hier op lokaal niveau maakt het niet uit of je links of rechts bent, hier moet je gewoon een oplossing vinden voor de problemen die er zijn. En dat lukt altijd. Macron probeert dat nu landelijk.”

Ook zij komt oorspronkelijk uit de PS. „Dat ik nu kandidaat voor En Marche! ben verandert niets aan mijn waarden”, zegt ze. „Maar het was tijd om over dit soort partijkloven heen te stappen.”

De meeste socialisten hebben dat begrepen, zegt Castaner. „Het zijn vooral communisten of mensen van La France Insoumise die klagen over principes en verrechtsing. Veel leden van de PS zijn me gevolgd. Ik heb dit jaar een veel beter score gehaald dan in 2012, dus ik maak me geen zorgen.”

Organisatorisch verzwakt

Maar de PS is in dit departement organisatorisch enorm verzwakt door de situatie. Doordat Castaner het hele PS-apparaat met zich meenam, is voorafgaand aan de presidentsverkiezingen in het hele departement geen enkele campagneavond voor de socialistische kandidaat Hamon belegd. „Tja, vroeger deed ik dat soort dingen”, zegt Castaner. Nu bij de parlementsverkiezingen heeft de PS in dit kiesdistrict zelfs geen kandidaat.

„Ik denk dat mensen het waarderen dat Castaner al vroeg voor Macron heeft gekozen”, zegt metselaar Méterich. „Het had ook mis kunnen gaan.” En dat hij een lokale autoriteit is. Want ook voor Frankrijk geldt: all politics is local. Méterich vertelt dat Castaner een keer met (toen nog premier) Manuel Valls is gaan eten bij het restaurant waar zijn vrouw werkt. „Het is een sympathieke man en een goede burgemeester. Hij heeft me getrouwd en toen we ons eerste kindje kregen, stuurde hij een handgeschreven brief.”