Column

Duellerende politici vragen om tragedie

Wie het land wil laten regeren door politici onderling te laten duelleren in een verkiezingscampagne, loopt het risico dat er tragedie over hem wordt geschreven.

Ik vereenvoudig het voor het moment even schromelijk, maar het komt erop neer dat er in Italië vorige week werd aangestuurd op vervroegde verkiezingen. De huidige regering onder leiding van premier Gentiloni kan rekenen op een solide meerderheid in het parlement en kent geen noemenswaardige problemen, dat was het punt niet. Voor wat het punt wel was, bestaat er een prachtig woord in het Italiaans: dietrologie. Wij kennen dat niet in het Nederlands, maar het zou zo iets zijn als ‘de kunde van het overal iets achter zoeken’. Tactiek, strategie en slimmigheidjes waarmee verschillende politici en vooral Renzi hun voordeel hoopten te doen.

Er zou overigens veel voor te zeggen zijn om niet te spreken van vervroegde maar van verlate verkiezingen. Gentiloni is na Monti, Letta en Renzi de vierde Italiaanse premier op rij die niet democratisch is gekozen. De laatste democratisch gelegitimeerde minister-president van Italië is nog steeds Berlusconi. Maar daar gaat het mij nu niet om, al is het gezien deze omstandigheid des te frappanter dat er onmiddellijk invloedrijke stemmen werden gehoord die zeiden dat het geen goed idee zou zijn om verkiezingen te houden. Het land zou gebaat zijn bij stabiliteit. Alleen het gerucht al deed de zogenaamde spread en daarmee de staatsschuld stijgen naar een ongekend niveau. Het feest is dan ook afgeblazen. Die vervroegde verkiezingen komen er niet.

Als je hier goed over nadenkt, is het best raar. In een democratie is het altijd een goed idee om verkiezingen te houden. Per definitie. In een democratie hoort er geen situatie te bestaan waarin de democratie niet goed uitkomt. Als de democratie werkelijk het perfecte staatsbestel is dat wij geloven dat zij is, moet de volksraadpleging te allen tijde het beste instrument zijn om het land te besturen.

Alleen is dat niet zo. Dat is mijn punt. We kunnen de Italianen geen ongelijk geven. Verkiezingen zijn een slecht idee en dat geldt niet alleen voor Italië. Het Brexit-referendum liep uit op een ramp en de Britse parlementsverkiezingen van vorige week hebben het alleen maar heel erg veel erger gemaakt. Het is geen kwestie van politieke voorkeur maar een objectief gegeven dat die verkiezingen het landsbelang enorme schade hebben berokkend. Shakespeare beschrijft Engeland in Richard II als een edelsteen gezet in het zilver van de zee: ‘This precious stone set in the silver sea, / Which serves it in the office of a wall / Or as a moat defensive to a house, / Against the envy of less happier lands.’ Van die jaloezie van minder gelukkige landen is weinig over. Toepasselijker is het citaat uit de vijfde akte van hetzelfde stuk: ‘O, call back yesterday, bid time return!

De ondergang van koning Richard II in het gelijknamige stuk van Shakespeare vloeit voort uit het feit dat hij een dispuut laat beslechten door een onderling duel. Wie het land wil laten regeren door politici onderling te laten duelleren in een verkiezingscampagne, loopt het risico dat er tragedie over hem wordt geschreven. Democratie is gevaarlijk.