Recensie

Syrische dictator Assad houdt van Franse popmuziek

Zap

De Syrische dictator Assad presenteert zich graag als westers verlicht. Maar deze Franse documentaire laat zien dat achter dat imago een monster schuilgaat.

Bashar al-Assad, The Master of Chaos' (2DOC/VPRO).

Documentaires over de recente politieke geschiedenis worden vaak gemaakt door Brian Lapping en uitgezonden door BBC en VPRO. De formule van sprekende hoofden van sleutelspelers en verrassend archiefbeeld blijkt ook in Frankrijk tot stand te kunnen komen, getuige het interessante Bashar al-Assad, The Master of Chaos (2DOC/VPRO) door Antoine Vitkine, uit 2016.

Het Franse perspectief is relevant, omdat verschillende presidenten, onder wie Nicolas Sarkozy, hebben geprobeerd een speciale relatie op te bouwen met het Syrische regime. De liefde is soms wederzijds, zoals president Assad bekent in een autorit in 2009 door Damascus met een Franse tv-ploeg. Nadat echtgenote Asma hem waarschuwt dat hij zijn veiligheidsriem moet vastmaken, omdat hij anders een boete kan krijgen van de politie (de president zegt het liefst zelf te rijden), vertelt hij over zijn liefde voor oude Franse popmuziek, van Sylvie Vartan en Mireille Mathieu.

De documentaire ontrafelt zorgvuldig het beeld dat Assad wil verkopen van een verwesterde, verlichte moslim, die meer bij ons hoort dan bij die rare sunnieten. Ik moet toegeven ook wel eens in die val te zijn getrapt: zo’n beminnelijke oogarts, die misschien een beetje corrupt is, daar kies je toch liever voor dan voor zijn bloeddorstige vijanden van Islamitische Staat? Het standpunt wordt in de documentaire ook verkondigd door niemand minder dan de voormalige Amerikaanse veiligheidsadviseur Michael Flynn, die wel vaker op een lijn zit met Vladimir Poetin.

Voormalige leden en adviseurs van het Assad-regime, nu in ballingschap, vertellen een ander verhaal, over een wrede dictator, die sinds het begin van de door hem in 2011 begonnen burgeroorlog, al meer dan 300.000 onderdanen liet vermoorden. Ook zij waren hun leven niet zeker, als ze bij voorbeeld het gewaagd hadden iets aardigs op Facebook te melden over de vader en voorganger van Bashar, dictator Hafiz al-Assad. Want Bashar zou ziekelijk afgunstig zijn op zijn oude heer.

Ook de pogingen van de internationale gemeenschap om een einde te maken aan het schrikbewind worden zorgvuldig gedocumenteerd. In 2012 was het bij onderhandelingen in Genève bijna zover. Volgens de toenmalige Franse minister van Buitenlandse Zaken Laurent Fabius was er alleen nog het probleem: wat doen we met Bashar nadat we hem hebben afgezet? Fabius’ Russische collega Lavrov maakte duidelijk dat hij alles best vond, zolang Moskou hem maar niet hoefde op te nemen. Een detail, zou je zeggen. Maar even later, meldt Fabius, voerde Lavrov een lang telefoongesprek, „je kunt wel bedenken met wie.” Direct daarna maakte hij met handgebaren duidelijk dat er geen deal meer was: Moskou bleef Assad steunen.

Als geen ander beheert die nette man met die leuke vrouw het frame dat de wereld maar moet kiezen tussen hem of de chaos. Waar mogelijk helpt hij IS een handje, om nog eens goed duidelijk te maken welk risico we dan lopen.

Veel wijst erop dat Assad zelf het grootste beest is, de folteraar en de koelbloedige architect van chemische bombardementen op burgerdoelen. Vraag het maar aan de mensen die het dichtst bij hem stonden.

Geopolitiek is een merkwaardige aangelegenheid, waarin media en spindoctors een steeds belangrijker rol spelen. Het kan geen kwaad om ook eens door een Franse (lees: Europese) bril te kijken naar de cynische spelletjes van macht en beeldvorming, en die van binnenuit te demonteren.

Hans Beerekamp stopt per 1 juli met zijn tv-recensies. Lees hier over zijn vertrek, en lees deze reportage over De nachtwaker van de Nederlandse televisie.