Recensie

Armoede kan een huwelijk ook redden

Helen Dunmore (1952-2017)

Haar laatste boek lijkt een traditionele historische roman, over de Franse Revolutie. Hoofdpersoon is een Britse, eigenzinnige vrouw met een akelige echtgenoot. Maar dan verandert alles ineens.

Foto iStock

Begin maart schreef Helen Dunmore in The Guardian dat ze leed aan kanker en dat de vooruitzichten slecht waren. Begin juni overleed ze. ‘What is left behind by a life?’ vroeg ze zich af. In haar geval: een mooie stapel romans, dichtbundels en kinderboeken. Haar laatste roman is het eerder dit jaar verschenen Birdcage Walk. Op het eerste gezicht een traditionele historische roman, maar ondertussen zet de auteur je toch een paar keer op het verkeerde been.

Dat begint al bij de proloog. Aanvankelijk denk je, naïef, dat daarin Dunmore zelf aan het woord is, die gaat uitleggen hoe ze op het spoor is gekomen van de personen over wie ze gaat schrijven – maar de verteller van die proloog blijkt een man van middelbare leeftijd, wiens hond op een oud kerkhof het graf van ene Julia Fawkes ontdekt, die getuige de inscriptie op de steen een schrijfster moet zijn geweest. Het weinige archiefmateriaal dat over haar vinden is, levert geen duidelijk beeld op.

Die wat raadselachtige man dient als brug naar plaats en tijd waarin het boek speelt: Bristol aan het einde van de achttiende eeuw. Het is de tijd van de Franse Revolutie, en in Engeland schrijft Julia Fawkes pamfletten tegen koningshuis en leger. Ze heeft haar dochter Lizzie opgevoed tot een zelfstandige vrouw, maar eenmaal volwassen is diezelfde dochter getrouwd met de oudere Diner, een projectontwikkelaar die van zijn echtgenote meer onderdanigheid verwacht dan Lizzie in huis heeft.

Lizzie is de vertelster, en de spil waar alles om draait. Ze kaatst heen en weer tussen loyaliteit aan haar moeder en gehoorzaamheid aan haar echtgenoot – die geen enkele sympathie koestert voor de Franse Revolutie en de ideeën die daarbij horen. Hij heeft een bouwproject aan zijn hoofd dat de kroon op zijn carrière moet worden, maar door tegenslag en oorlogsdreiging dreigt hij al zijn geld kwijt te raken.

Net als bij eerdere historische romans als The Siege en The Betrayal heeft Dunmore zich voor Birdcage Walk uitgebreid gedocumenteerd. Het tijdsbeeld versterkt ze door personages uit kranten te laten voorlezen over de gebeurtenissen in Frankrijk, maar ook door haar taal. Lizzie doet haar verhaal in een enigszins archaïsch register, dat geloofwaardig en overtuigend overkomt. Soms is het net of je een 19de-eeuwse roman leest, ook vanwege veelbetekenende toevallige ontmoetingen en het feit dat er in Diners verleden een geheim schuilt dat heeft te maken met zijn eerste, overleden vrouw.

Maar ook hier speelt Dunmore met haar lezers: net wanneer je denkt dat je wel ongeveer doorhebt hoe de roman in elkaar steekt en hoe het verder zal gaan – de ondergang van Diner is onafwendbaar, Lizzie heeft een dichter ontmoet en neemt met hem grote risico’s – verandert Dunmore van toon. Ze gaat van verleden tijd over naar de tegenwoordige, en laat tegen je verwachting in Diner en Lizzie in hun armoede juist dichter tot elkaar komen; op bijna dierlijke wijze klampen ze zich aan elkaar vast. Opeens wordt Birdcage Walk qua taal en inhoud intenser, moderner, en ben je weer bij de les. En als we na afloop terugkeren naar de proloog kunnen we concluderen dat het archiefmateriaal dat de raadselachtige man aantrof toch net iets meer informatie bevatte dan we dachten.