Vlaanderen is te klein voor deze Belgische krantenmannen

Media-imperiums Met de overname van TMG zijn nu bijna alle Nederlandse kranten in handen van twee Belgische eigenaren: Persgroep en Mediahuis. De uitgeverijen lijken op elkaar, de families daarachter geenszins.

Christian van Thillo (links, De Persgroep) en Thomas Leysen (Mediahuis). Foto iStock, bewerking NRC

Ze zijn zijn allebei begin jaren zestig geboren en beiden voorman van een kapitale Belgische familie. Maar verder lijken de twee mannen die alle grote Nederlandse kranten bezitten weinig op elkaar.

De één, Christian van Thillo van De Persgroep, houdt van kitesurfen en off-piste skiën en is supporter van de Antwerpse voetbalclub Beerschot Wilrijk. Als hoogste baas van zijn krantenimperium bemoeit hij zich actief met het uiterlijk van ‘zijn’ voorpagina’s. Zijn rivaal, Thomas Leysen van Mediahuis, verzamelt schilderijen van de oude Vlaamse meesters, is een vertrouweling van Koning Filip en heeft hoge posities in het Belgische bedrijfsleven. Op de achtergrond geeft hij richting aan Mediahuis, als aandeelhouder.

De overeenkomsten tussen hun bedrijven zijn aanzienlijk. Beide zijn groot geworden met familiekapitaal, geloven in de papieren krant én hebben een reeks Nederlandse kranten verzameld. Met de overname van Telegraaf Media Groep (TMG) door Mediahuis wordt ook de grootste, De Telegraaf, Belgisch. Donderdag was de laatste dag dat aandeelhouders hun stukken aan Mediahuis konden aanbieden. Komende dagen wordt de overname afgerond en begint Belg Marc Vangeel, afkomstig van Mediahuis, als topman van TMG. Wie zijn deze krantenfamilies die Nederland onderling hebben verdeeld?

Familiefortuin

De bedachtzame Thomas Leysen mag niet graag op de voorgrond treden, zijn familie heeft in België een grote naam. Zijn vader André Leysen bouwde de kleine firma van zijn Duitse schoonvader – scheepvaartbedrijf Ahlers in de Antwerpse haven – uit tot een rederij met duizend werknemers en maakte fortuin met de verkoop van zijn aandelen. Nationale bekendheid kreeg hij toen hij in 1976 De Standaard redde, de noodlijdende krant van de katholieke Vlaamse elite.

André Leysen was „de belangrijkste Vlaamse zakenman van zijn generatie”, zegt Jan Bohets, die een biografie over hem schreef. Behalve investeerder was Leysen commissaris bij tal van internationale bedrijven, zoals BMW, Bayer, Deutsche Telekom en het Nederlandse Philips en SHV.

Achter die glimlach gaat een harde zakenman schuil

Een oud-werknemer van Christian van Thillo

Zoon Thomas „is hard op weg in zijn voetsporen te treden”, zegt Bohets ook. Leysen werkte eerst in de grondstoffenhandel voor Albert Frère, lange tijd de rijkste man van België, en klom daarna op tot topman van industrieconcern Umicore (2,7 miljard euro omzet), waar hij tot 2008 de leiding had. Nu is hij voorzitter van de ‘raad van bestuur’ – de Belgische variant van de raad van commissarissen – van Umicore, de Belgische bank KBC én Mediahuis.

Met succesvolle titels als De Standaard en sensatiekrant Het Nieuwsblad had de familie Leysen in de jaren tachtig een comfortabele voorsprong op de Van Thillo’s. Hún belangrijkste titel, Het Laatste Nieuws, eveneens een sensatiekrant, stond onder druk. Dat veranderde toen de derde generatie het overnam en Christian van Thillo, toen 27 jaar oud, de leiding kreeg. Hij was net terug uit de Verenigde Staten, waar hij stage had gelopen bij onder meer USA Today en barstte van de ideeën om ‘zijn’ kranten beter te maken.

‘Een fabuleus succes’

Behalve ambitie heeft Christian geluk. Als hij in 1989 aantreedt, heeft zijn vader Ludo net een lucratieve deal gesloten: de familie krijgt elf procent van de aandelen van de eerste commerciële televisiezender in Vlaanderen, de VTM. Acht jaar later had Van Thillo het belang uitgebreid naar 50 procent. André Leysen liet deze tv-kans lopen. „Een behoorlijke inschattingsfout”, zegt iemand die lang voor Van Thillo werkte, want VTM werd vrijwel direct „een fabuleus succes” en „de motor achter het succes van De Persgroep in die periode”. Later stapte het bedrijf ook in radio.

In de jaren die volgden, wist de jonge Van Thillo de verhoudingen te keren. Vanaf 2003 volgde bovendien gestage expansie naar Nederland. Als eerste werd De Persgroep eigenaar van Het Parool, in 2009 volgden De Volkskrant, Trouw en het Algemeen Dagblad, in 2014 kwamen de regionale titels van Wegener er nog bij.

Inmiddels is De Persgroep – voor 100 procent eigendom van de familie Van Thillo – met een omzet van 1,5 miljard euro in 2016 ruim groter dan Mediahuis, dat in hetzelfde jaar 400 miljoen omzette. Nog altijd is Van Thillo de onbetwiste baas van De Persgroep. Hij is een man met „een betoverende glimlach”, zegt iemand die voor hem heeft gewerkt. Maar ook „een alleenheerser”. „Achter die glimlach gaat een harde zakenman schuil.” Hoewel hij weinig interviews geeft, is Van Thillo „dé figuur” die Vlamingen kennen, zegt hoogleraar communicatiewetenschappen Hilde van den Bulck van de Universiteit Antwerpen.

‘Copycat-strategie’

De familie Leysen is echter bezig met een inhaalrace. Zij zijn óók in radio en tv gestapt. Uitgeverij Corelio – waarin de Leysens een controlerend belang hebben – richtte in 2007 een radiostation op en nam in 2011 belangen in televisiezenders VIER en VIJF. Daarbij trokken ze gedeeltelijk op met de derde uitgever van Vlaanderen: Concentra, eigenaar van regionale kranten Het Belang van Limburg en Gazet van Antwerpen.

Samen stonden de nummer twee en drie sterker tegen De Persgroep – dus waarom zouden ze niet definitief de krachten bundelen? Sinds 2013 vallen alle titels van Corelio en Concentra onder het speciaal opgerichte Mediahuis, waarvan Corelio 62 procent bezit. In Vlaanderen ziet men de fusie vooral als een actie om de afstand met De Persgroep te verkleinen, zegt Pol Deltour, secretaris van de Vlaamse Vereniging van Journalisten. Volgens bestuursvoorzitter Gert Ysebaert van Mediahuis was dat „geen doel op zich”. Maar: „Het was wel een feit dat De Persgroep voor de fusie voorop liep. Nu kunnen we naast elkaar staan.”

Beide worden al sinds de jaren negentig gedreven door dezelfde ontwikkeling: teruglopende advertentie-inkomsten.

Met Mediahuis heeft ook de familie Leysen de stap naar Nederland gewaagd. Eerst met de overname van NRC in 2015 en nu dus met TMG.

Bij De Persgroep wordt wel eens wat „meewarig” gekeken naar de „copycat-strategie” van Mediahuis, zegt iemand die lang voor Van Thillo heeft gewerkt. Maar de vergelijkbare wandel van de twee bedrijven is ook goed te verklaren. Beide worden al sinds de jaren negentig gedreven door dezelfde ontwikkeling: teruglopende advertentie-inkomsten. Vlaamse kranten, die het meer moeten hebben van losse verkoop, kwamen veel eerder in de problemen dan Nederlandse titels. Het verklaart de behoefte aan schaalvoordelen, zoals bundeling van advertentieverkoop, distributie en IT-investeringen. Vlaanderen is dan al snel te klein.

Hoge salarissen

Qua strategie lijken De Persgroep en Mediahuis op elkaar, qua bedrijfscultuur zijn de verschillen groter. Het verschil in karakter tussen de kalme, intellectuele Leysen en de flamboyante Van Thillo is volgens betrokkenen goed zichtbaar in de wijze waarop de ondernemingen worden geleid. „Mediahuis is wat socialer en meer op consensus gericht. De Persgroep is agressiever en dynamischer”, zegt een Vlaamse journalist die voor kranten van beide uitgevers heeft gewerkt. „Ze rekenen elkaar harder af als het niet goed loopt.” Daar staat tegenover dat De Persgroep hoge salarissen en bonussen betaalt, zeggen mensen die het bedrijf kennen. „Zo koopt Van Thillo loyaliteit”, vertelt een andere bron.

Zo bezien lijkt De Telegraaf beter te passen bij het karakter van uitgever De Persgroep dan bij Mediahuis. Maar de liberale Van Thillo’s hebben met de overname van het linkse dagblad De Morgen eind jaren tachtig laten zien dat het mogelijk is een succes te maken van een krant die op het eerste gezicht niet past bij de uitgever.

„We houden elkaar wakker. Als De Persgroep met een nieuwe website voor de Volkskrant komt, dan kijken we daar wel naar”, zegt Marc Vangeel van Mediahuis, die volgende week begint als topman van TMG. „We willen geen kopie van De Persgroep zijn, maar onze kurk is hetzelfde: geloof in goede, onafhankelijke journalistiek.”

Correctie: In een eerdere versie van dit stuk stond foutief vermeld dat het geboortejaar van Christian van Thillo 1960 zou zijn. Dit is 1962. Ook foutief vermeld stond dat het belang van de familie Van Thillo in VTM in 1989 50 procent zou zijn. Dat was destijds 11 procent, later bouwde Van Thillo dit uit naar 50 procent.