Rechts op het web suggereert: het was een aanslag, geen ongeluk

Ongeval Amsterdam CS

De man die acht mensen aanreed, moet volgens sommige twitteraars en bloggers wel een terrorist zijn, wat de politie ook zegt.

Hulpverleners verzorgen een gewonde voor het centraal station van Amsterdam waar zich een incident met een auto heeft voorgedaan. Foto Evert Elzinga/ANP

Zaterdagavond om één minuut over negen meldt @Politie_Adam, het officiële twitteraccount van de Amsterdamse politie, dat bij Centraal Station een incident heeft plaatsgevonden. „Auto tegen muur gebotst. Toedracht nog onduidelijk”. De auto heeft acht mensen geschept. Een aanslag? De Amsterdamse politie meldt een uur na het incident dat er van opzet geen sprake lijkt. Het ongeluk is veroorzaakt door een onwel geworden automobilist.

Vijf dagen na de aanrijding wordt die lezing nog steeds in twijfel getrokken door een opvallend grote groep mensen op sociale media. Volgens hen heeft er zaterdagavond mogelijk wél een terroristische aanslag plaatsgevonden, en wordt die doelbewust verzwegen door de autoriteiten.

De associatie met terreur is niet vreemd: in Europa zijn meer aanslagplegers met voertuigen op voorbijgangers in gereden. Door die gelijkenis is het incident in Amsterdam ook breaking news in het buitenland.

Zodra de politie meldt dat de automobilist onwel is geworden door een te lage bloedsuikerspiegel, nemen gevestigde media deze verklaring over, en vermindert hun aandacht voor het incident. Op sociale media gebeurt het tegenovergestelde: daar is de verklaring van de politie aanleiding voor een geruchtenstroom.

Bij grote incidenten zoals deze probeert de politie alle relevante informatie snel naar buiten te brengen, zegt politiewoordvoerder Marjolein Koek, die zaterdag het account @Politie_Adam bediende. Daarom twitterde Koek direct dat de automobilist op een verboden plek stond, werd aangesproken door agenten en ervandoor ging. Koek: „Ik vond het van belang om die staandehouding te noemen, omdat je daarmee het beeld wegneemt van een auto die vanuit het niets inrijdt op een menigte.”

Maar de nadruk komt te liggen op het laatste deel van de tweet: dat de automobilist zou zijn weggescheurd nadat de politie hem aansprak. Diezelfde bestuurder was toch onwel? „Aangesproken, ervandoor gegaan en ‘opeens’ onwel geworden. Geloof er niets van”, twittert freelancejournalist Arnoud Veilbrief. Columnist Annabel Nanninga: „‘Laag bloedsuiker’. Right.” Er volgen meer schampere reacties. De lage bloedsuikerspiegel betekent volgens sommigen dat de verdachte meedeed aan de ramadan en dus moslim is. De politie zegt niets over zijn achtergrond.

De volgende dag blijkt dat Koeks snelle tweet een verkeerde suggestie wekte. De automobilist was er niet ‘vandoor gegaan’ maar werd door de politie geïnstrueerd het stationsplein af te rijden. Op sociale media gaat de discussie dan al over iets anders. De lokale zender AT5 heeft anonieme getuigen gesproken die menen te weten dat de aanrijding géén ongeluk was. „Getuigen geven ander beeld dan politie”, twittert Telegraaf-columnist en schrijver Leon de Winter. „Jokt de politie beetje?”

Israëlische slachtoffers

„Waar zijn de camerabeelden? Die hangen op dat plein overal”, vraagt Esther Voet, oud-directeur van de joodse organisatie CIDI. Zij weet dat er drie Israëlische toeristen onder de slachtoffers zijn. Dit „werpt een ander licht op de zaak”, schrijft de rechtse nieuwssite De Dagelijkse Standaard. „We weten van bijvoorbeeld aanslagen in Parijs, Kopenhagen en Brussel dat terroristen zich bij voorkeur verzekeren dat er Joden onder hun slachtoffers zullen zijn.”

Twitter avatar Esther_Voet Esther Voet Heeft iemand al bewegende (camera)beelden van gister gezien? Die moeten toch rijkelijk aanwezig zijn op CS-plein? #AmsterdamCS

Camerabeelden van het incident in Amsterdam zijn er niet, zegt een politiewoordvoerder tegen AT5. „Je kan niet iedere vierkante meter in beeld brengen. En dit stukje, waar de aanrijding heeft plaatsgevonden, heeft buiten de camera’s gezeten.” 

Weblog GeenStijl brengt vervolgens alle cameraposities rond het Amsterdamse station in kaart. „15 camera’s rond aanrijding, maar geen beelden”, schrijft het blog cynisch.

In veel reacties klinkt door dat de autoriteiten zouden verhullen dat het een islamitische aanslag was, omdat zij moslims de hand boven het hoofd zouden houden. Bert Brussen van de rechtse opiniesite The Post Online trekt een vergelijking met aanrandingen op Oudejaarsavond in Keulen: daar werd verzwegen dat het om asielzoekers ging.

Na de vrijlating van de automobilist op dinsdag, legt de politie nog eens uit waarom er geen beelden zijn. De camera’s zijn beweegbaar en filmden een vooraf ingestelde kant op. Zo viel de aanrijding net buiten het zicht. Leon de Winter gelooft er niets van: „Is de politie gek geworden? Of wil men dat wij dat zijn?”

Het leek wel alsof sommige mensen bijna teleurgesteld waren dat het geen aanslag was

De NS voedt de complottheorie nog meer door te suggereren dat er wél opnamen zijn. „Als de politie beveiligingsbeelden nodig heeft, kan die bij ons de beelden opvragen.” Even later wordt het bericht gerectificeerd: die beelden zijn er toch niet.

Politiewoordvoerder Marjolein Koek houdt er een wrange nasmaak aan over. „Het leek wel alsof sommige mensen bijna teleurgesteld waren dat het geen aanslag was. Dat vond ik schokkend.” Volgens Koek is er weinig aan te doen. „Voor sommigen kun je het als politie gewoon niet goed doen. Wat wij ook zeggen: zij zullen het niet geloven.”