Niemand durft socialistische kaviaarpolitici aan te pakken

Corruptie in België

De Brusselse burgemeester Yvan Mayeur moest weg om zelfverrijking. De affaire is illustratief voor de rot binnen de Parti Socialiste. Niemand grijpt in.

De Brusselse burgemeester Yvan Mayeur op het balkon van het paleis in Brussel. Foto Francois Lenoir/Reuters

Tussen de toeristen met selfiesticks op de Grote Markt van Brussel zit een honderdtal mensen in groepjes op de grond. Sommigen lunchen met een broodje of wat sla. Af en toe gaan er toeristen bij zitten, tot ze beseffen dat het hier geen picknickende vakantiegangers betreft maar een protestbijeenkomst. Ook Caroline Englebert (38) en vriendin Gudrun (43) noemen zich „verontwaardigde burgers”. „Ons vertrouwen is volledig zoek en de plaatsvervangende schaamte is diep”, bevestigen ze de woorden die de organisatoren op Facebook hebben geschreven.

De verontwaardiging betreft de inmiddels vertrokken Brusselse burgemeester Yvan Mayeur. De politicus van de Parti Socialiste (PS) moest vorige week opstappen toen naar buiten was gekomen dat hij een bijbaantje had bij de daklozenorganisatie Samusocial, die hij zelf had helpen oprichten en waarvan hij ook voorzitter was. Samen met een andere PS’er verdiende hij zo in het geheim behoorlijk bij: maandelijks zo’n 1.400 euro per persoon.

Champagne

Los daarvan: het is niet zeker dat de opgevoerde vergaderingen ooit hebben plaatsgevonden. En het schandaal blijft zich uitbreiden. Ook PS-familieleden kregen werk bij Samusocial, maar ze werden alleen champagne-drinkend gezien. En giften in natura belandden eerder bij het bestuur dan bij de daklozen. Intussen is een gerechtelijk onderzoek gestart.

Ze zijn al zo lang aan de macht en hebben zoveel controle dat ze de publieke zaak en hun persoonlijke belangen zijn gaan vermengen.

De affaire brengt de hele Parti Socialiste opnieuw in verlegenheid, zegt politicoloog François Gemenne van de Universiteit van Luik. De in Wallonië machtige partij kent een lange geschiedenis van schimmige affaires, met als absoluut dieptepunt in 1991 de moord op politicus André Cools. Het onderzoek naar zijn dood bracht een reeks corruptieschandalen aan het licht waarvoor vooraanstaande socialistische politici werden veroordeeld. Ook daarna doken nog regelmatig nieuwe corruptiezaken op. In 2005 moesten in Charleroi de PS-burgemeester en het hele college opstappen na fraude rond een huisvestingsmaatschappij. Afgelopen januari nog ontspon zich een schandaal rond het Luikse overheidsbedrijf Publifin, waar lokale politici hoge vergoedingen opstreken zonder dat ze daarvoor iets hoefden te doen.

Eigen zakken

Opmerkelijk is dat al die schandalen de kiezers nog niet in groten getale van de PS hebben verdreven. De partij domineert al decennia in Franstalig België en heeft veel invloed bij sociale instellingen, zoals Samusocial. „Ze zijn al zo lang aan de macht en hebben zoveel controle dat ze de publieke zaak en hun persoonlijke belangen zijn gaan vermengen”, zegt politicoloog Gemenne. Publiek geld belandde makkelijker in eigen zakken, nog eens gestimuleerd door de diepgewortelde „vriendjespolitiek” binnen de partij. De partijstructuur zorgt er bovendien voor dat de lokale afdelingen van oudsher relatief veel macht hebben.

Blijkbaar zit dit echt in de cultuur van de partij en krijgen ze de problemen niet uitgeroeid.

Onder de Belgische oud-premier Elio Di Rupo, al sinds 2000 partijvoorzitter van de PS, is dat volgens Gemenne niet wezenlijk veranderd. „Zolang de stemmen nog binnen kwamen, heeft de partij wel gezegd zaken te willen veranderen, maar nooit echt opgetreden.”

De affaire rond Mayeur is illustratief voor de mentaliteit binnen de PS. De burgemeester trad donderdagavond af, maar een verklaring, bekentenis of excuus kwam er niet. Mayeur zei alleen dat hij „geen vrijwilligerswerk” doet. Partijvoorzitter Di Rupo beperkte zich tot de opmerking dat het aftreden „nodig” was.

Twitter avatar eliodirupo Elio Di Rupo Je prends acte de la décision d’Yvan Mayeur de se retirer de la Ville de Bruxelles. C’était une décision nécessaire.

De partij benoemde al snel een nieuwe burgemeester, Philippe Close. Die noemde zijn afgetreden voorganger „een bijzondere man”. Close zelf is evenmin van onbesproken gedrag: om zijn vele functies – die hij zegt te willen opgeven – wordt hij wel de ‘Brusselse mandatenkampioen’ genoemd.

De demonstranten op de Grote Markt zijn niet te spreken over de persconferentie van de nieuwe burgemeester:

Ook Carl Devos, hoogleraar politicologie aan de Universiteit Gent, zegt dat de partijleiding nooit doortastend heeft willen ingrijpen. „De PS heeft al talloze keren gezegd dat dit niet meer zou gebeuren, maar blijkbaar zit dit echt in de cultuur van de partij en krijgen ze de problemen niet uitgeroeid.”

Ze hebben een heel systeem gebouwd om te profiteren van juist de onderkant van de samenleving.

Toch treffen de huidige schandalen de partij harder dan in het verleden, denkt Devos. „De almacht van de PS in Franstalig België is voorbij”, zeker met het oog op de gemeentelijke en provinciale verkiezingen volgend jaar oktober. „Dit is niet zomaar het zoveelste schandaal van profiterende kaviaarpolitici. Ze hebben een heel systeem gebouwd om te profiteren van juist de onderkant van de samenleving. Socialisten die geld nemen van diegenen die ze zouden moeten helpen, veel lager kan je eigenlijk niet gaan.”

De mensen vergeten snel

Voor de PS komt de dreiging nu misschien nog verder van links. De marxistische PVDA/PTB – waar leden hun inkomens grotendeels afstaan aan de partij – lokt steeds meer kiezers naar zich toe. Bij de laatste peilingen haalde de partij voor het eerst de PS in. En zeker met de dramatische uitslag voor de Parti Socialiste in Frankrijk, waar veel Walen aandachtig naar kijken, zou de Waalse PS volgens Devos wel eens flink kunnen verliezen.

Gemenne is daar niet van overtuigd. „Het duurt nog lang voor de verkiezingen plaatsvinden en mensen vergeten snel”, zegt hij. Een ding is zeker, denkt hij: „ Alleen als dat electoraal te merken is, zal er iets veranderen bij de PS. Van binnen zal de verandering niet komen.”

Bij de eerste hoorzittingen van een onderzoekscommissie op woensdag bleek dat de Brusselse regering, waarvan PS al tientallen jaren deel uitmaakt, al jaren zou hebben geweten van de onregelmatigheden bij Samusocial. Pas bijna een week na het opstappen van de burgemeester liet Di Rupo weten dat er een bijzonder PS-congres komt, waar onder andere het stapelen van baantjes verboden zal worden. Het is niet voor het eerst dat dit op de agenda staat.

De demonstranten op de Grote Markt zijn van plan de sit-ins bij volgende raadsvergaderingen voort te zetten.