Erdogans grootste angst: de Koerden straks in de meerderheid

Net als Europa vergrijst Turkije in hoog tempo, behalve in de Koerdische regio’s. President Erdogan roept de Turken op meer kinderen te krijgen en de regering komt met een stimuleringsplan.

Foto Getty

Turkije wordt geconfronteerd met een probleem waar Europese landen al langer mee kampen: stagnerende bevolkingsgroei en toenemende vergrijzing. Uit recente cijfers van het statistische bureau Turkstat blijkt dat het geboortecijfer in 2016 uitkwam op gemiddeld 2,1 kind per vrouw. Het is voor het eerst sinds de Eerste Wereldoorlog dat Turkije onder dit kritieke aantal komt, dat nodig is om de bevolking op peil te houden.

„Er is geen enkel land ter wereld dat onder de 2,1 is gedoken en er daarna weer bovenuit is gekomen”, zei Cengiz Aydoğdu, parlementariër van de regerende AK-partij en oud-directeur van het Bureau voor Populatie en Burgerschap, onlangs tegen de krant Hürriyet. „Als je gemakkelijk onder dat getal uitkomt, is het heel moeilijk om het tij te keren.”

Toch stelt de Turkse regering veel in het werk om de bevolkingsgroei te stimuleren. Woensdag kwam ze met een plan om de inkomstenbelasting te verlagen voor stellen met drie kinderen. Nu is het al zo dat een stel bij de geboorte van hun derde kind 5 procent minder inkomstenbelasting betaalt. Als het aan de regering ligt, zal die korting worden verhoogd naar 10 procent.

Dit komt bovenop bestaande maatregelen. De regering geeft 300 lira (76 euro) aan elk getrouwd stel dat zijn eerste kind krijgt, 400 lira (100 euro) bij de geboorte van het tweede kind, en 600 lira (200 euro) voor het derde kind. Ook wil de regering dat moeders die een parttimebaan hebben, volledig betaald krijgen. Zo probeert ze te stimuleren dat werkende vrouwen kinderen blijven krijgen.

In hoog tempo verstedelijkt

Experts betwijfelen of het veel zal uithalen. Want het geboortecijfer daalt al decennia, mede als gevolg van economische groei, stijgend opleidingsniveau en urbanisatie. Onder Erdogans bewind is Turkije een moderne consumptiemaatschappij geworden. Sinds 2003 is het gemiddelde inkomen verdrievoudigd en de koopkracht bijna verdubbeld. Daarbij is Turkije de afgelopen decennia in hoog tempo verstedelijkt. In 1950 woonde 25 procent van de bevolking in steden, inmiddels is dat 75 procent.

Er zijn wel grote regionale verschillen. In het meer welvarende en seculiere westen van Turkije ligt het geboortecijfer op 1,5 – hetzelfde aantal als in West-Europa. Vrouwen studeren langer en willen eerst carrière maken voordat ze aan kinderen beginnen. Het gebruik van voorbehoedsmiddelen is sterk toegenomen. Veel stellen beginnen pas rond hun 30ste aan kinderen.

In het overwegend Koerdische zuidoosten krijgt een vrouw gemiddeld zo’n 4 kinderen. De provincie met het hoogste geboortecijfer in 2016 was Sanliurfa met 4,3 kinderen. Dit is na Istanbul de regio waar de meeste Syrische vluchtelingen wonen. Sanliurfa wordt gevolgd door de provincies Agri, Siirt en Sirnak, waar de meerderheid van de bevolking Koerdisch is.

Sommige beleidsmakers, onder wie Erdogan zelf, waarschuwen dat de Koerden binnen twee generaties in de meerderheid zullen zijn. De Koerden vormen nu tussen de 15 en 20 procent van de bevolking. Als de huidige trend doorzet, zullen er over dertig jaar meer Koerden dan Turken zijn. „Als we zo doorgaan, zal [het jaar] 2038 een ramp voor ons worden”, zei Erdogan in 2010.

Drie kinderen per gezin

Om het tij te keren, roept Erdogan de Turken al jaren op om minstens drie kinderen te krijgen. „Een of twee kinderen betekent dat we failliet gaan”, verklaarde hij in 2013. „Drie kinderen betekent dat we niet vooruit en niet achteruit gaan. Dus, ik herhaal, minstens drie kinderen zijn nodig in elk gezin omdat onze bevolking anders vergrijst.”

Erdogan wil dat Turkije in 2023, als de Turkse Republiek honderd jaar bestaat, tot de tien grootste economieën ter wereld behoort. Dat kan alleen met een jonge bevolking. Op dit moment is Turkije een van de snelst vergrijzende landen ter wereld. Het aandeel van de bevolking dat 65 jaar of ouder is, zal volgens de Verenigde Naties toenemen van 7,5 procent nu naar 10,2 procent in 2023 en 20,8 procent in 2050. Daarmee zal Turkije in de categorie landen vallen die de VN als „te oud” beschouwen.