El Chapo moet het succes van Narcos evenaren

Tv-serie De nieuwe serie El Chapo bezingt het leven van kartelbaas Joaquín Guzmán. „De narcocultura verovert via dit soort series nu de wereld.”

Marco de la O is ‘El Chapo’ in de gelijknamige serie van Netflix en Univison. Foto Netflix

Op een mooie lentedag heeft een Mexicaanse familie zich op het strand van Tijuana tegen de Amerikaanse grensmuur genesteld. De volwassenen gebruiken de ijzeren balken van het hoge hek als rugsteuntje, twee kinderen spelen verderop in een kuil. „Nee, hij graaft geen tunnel, hoor”, lacht de moeder als haar gevraagd wordt of haar zoontje soms naar de Verenigde Staten probeert te geraken. „Het is een boefje, maar geen El Chapo.”

Playa de Tijuana op Dag vd Arbeid #diadeltrabajo #tijuana #borderlands #mexico

A post shared by Merijn de Waal (@merijndewaal) on

El Chapo (het Onderdeurtje) is Joaquín Guzmán, leider van het machtige drugskartel van Sinaloa. Voor een meedogenloze maffiabaas die de afgelopen decennia verantwoordelijk was voor duizenden doden in zijn land is het een bijna liefkozende bijnaam, die verraadt dat veel Mexicanen hem niet alleen vrezen maar ook koesteren. Ze zien hem als een Robin Hood-achtige uitdager van de gevestigde macht. Een boerenzoon die topman wist te worden van een narcomultinational.

De tv-serie El Chapo, vanaf vrijdag ook in Nederland te zien via Netflix, laveert tussen die uitersten. De makers laten al meteen de gewelddadige kant van Guzmán zien. Maar ze tonen ook de ambitie en vindingrijkheid waarmee hij opklom tot onbetwiste drugskoning van Mexico.

Bekijk hier de trailer van de Netflix/Univision-serie:

Guzmáns biografie leent zich uitstekend voor een tv-script. Tweemaal ontsnapte hij uit een zwaarbeveiligde gevangenis: eerst in een karretje vuile was, later via een hightech-tunnel. Even listig zijn z’n smokkeltactieken. Hij liet honderden meters lange tunnels graven tot in de VS en verstopte drugs in ingevroren haaien.

‘Narcos’ als voorbeeld

Er zijn de afgelopen jaren veel series gemaakt met een criminele anti-held in de hoofdrol. Maar dit waren bijna altijd verzonnen personages. De producent van El Chapo (het Mexicaans-Amerikaanse mediaconcern Univision) wil bovenal het succes evenaren van Narcos, over de Colombiaanse kartelbaas Pablo Escobar.

Escobar is echter al bijna een kwart eeuw dood, terwijl Guzmán pas sinds begin dit jaar in een Amerikaanse cel zit. Univision twijfelde daarom lang over de serie. De makers gaan namelijk ook in op de nauwe banden tussen El Chapo en de autoriteiten: een politiek gevoelig thema.

‘El Chapo’ werd om veiligheidsredenen ook niet gefilmd in Mexico, maar in het veiligere Colombia. Sinds de Mexicaanse regering tien jaar geleden de oorlog verklaarde aan de kartels, zijn die versplinterd. In plaats van het oorspronkelijke half dozijn kartels kwamen tientallen mini-kartels, die zowel met de autoriteiten als onderling hevig slag leveren.

Drugsbazen bezongen in ballades

Ook was Univision bevreesd beschuldigd te worden van het verheerlijken van een massamoordenaar. In Mexico worden smokkelaars al veel langer bezongen in ‘corridos’. In veel deelstaten mogen deze narcoballades niet worden gespeeld op de radio of tijdens concerten. Verboden die het genre alleen maar populairder maakten en artiesten hebben doen uitwijken naar de VS. „Hier verstaan de autoriteiten de teksten toch niet”, zegt Juan Carlos Ramírez Pimienta. Aan de universiteit van San Diego-Imperial Valley in de VS onderzoekt hij dit muziekgenre.

Veel narcocorridos worden door de drugsbazen zelf besteld bij artiesten. Ook Guzmán is erg met zijn imago bezig. De afgelopen maanden procedeerden zijn advocaten vergeefs tegen de serie. Eerder zou hij wel een Hollywoodfilm over zichzelf hebben willen laten maken. Hiervoor liet hij in 2015 de Amerikaanse filmster Sean Penn en de Mexicaanse soapactrice Kate del Castillo overkomen naar zijn schuiloord in centraal-Mexico. De film kwam er nooit, wel kwam het leger hem door het hoge buitenlandse bezoek op het spoor en werd hij weer ingerekend.

Maar de corridos zijn er niet alleen voor de kartelbazen. „Voor Mexicanen in de VS zijn ze een beetje wat gangsterrap is voor zwarten in Amerika”, zegt Ramírez Pimienta. „Aan miljoenen Mexicanen die zich hier weggedrukt voelen, bieden ze kracht. Ze weten wel dat de kartelbaas die bezongen wordt duizenden mensen vermoordde en miljoenen vergiftigde, maar ze focussen op het feit dat hij niet met zich laat sollen, een sterke Mexicaan is.”

Hij geeft het voorbeeld van een 35-jarige Mexicaan die al vijftien jaar illegaal in de VS is. „Zonder rijbewijs, altijd op zijn hoede. Als hij gepakt wordt, wordt hij meteen gedeporteerd en ligt zijn hele leven overhoop, zeker nu met deze president [Trump,red.]. Als je dan drie minuten kan luisteren over iemand die wel sterk en stoer is, voelt dat lekker.”

Een tv-serie is geen drugsballade, zegt Ramírez. „Maar het is interessant te zien dat de narcocultura via dit soort series nu de wereld verovert.”