Recht & Onrecht

De netwerkpolitie wordt mede mogelijk gemaakt door…?

Opsporing, ook door de politie, is steeds meer het resultaat van informatie uit gedeelde netwerken. Wie controleert wie en wat is privacy nog waard – Bob Hoogenboom in de Politiecolumn.

In Policing the Risk Society ontwikkelen Ericson en Haggerty een nieuw raamwerk voor de politiefunctie. De politie wordt meer en meer een informatiemakelaar. De effectiviteit van de politie is altijd afhankelijk van informatie van burgers in de vorm van getuigen en aangiften. Of informatie van  wijkagenten. ‘Kennen en gekend worden’ is niet voor niets al decennialang onderdeel van de taal van de politie. Maar informatieverwerving, - verwerking en -delen bevinden zich in een stroomversnelling.

Meldingen verrijken

De Nationale Politie is zich nog meer dan in het regionale bestel gaan richten op de professionalisering van informatieprocessen. Het gefragmenteerde regionale politiebestel wordt nu aan elkaar geknoopt. Dit gebeurt o.a. door de inrichting van de Dienst landelijk Operationeel Centrum (DLOC) en de Dienst Landelijke Informatieorganisatie (DLIO). Deze fungeren als informatiemakelaar binnen de Nationale Politie. Daarnaast zijn binnen de tien Eenheden Real Time Intelligence Centres ingericht waar meldingen worden verrijkt met interne politiebronnen en analyses van social media.

Technologische ontwikkelingen als sensing, CCTV, datamining, open bronnen hebben grote invloed op de kwaliteit en snelheid van beschikbare informatie. In meldkamers hangen televisieschermen waar beelden van risicogebieden (uitgaansgebieden, pleinen, winkelcentra) kunnen worden geprojecteerd. Recent is een pilot met het Criminaliteits Anticipatie Systeem (CAS) afgerond en wordt de komende jaren ingevoerd binnen de Eenheden. Het systeem combineert politiegegevens (aangiften, adressen veelplegers en verdachten en CBS-gegevens). Op basis hiervan wordt de kans op een nieuw incident berekend (fietsendiefstal, inbraak, zakkenrollerij en autokraken).

Netcentrisch werken

De politie is onderdeel geworden van een groot aantal informatienetwerken met (semi-)publieke en private organisaties. Haar eigen functioneren wordt versterkt. Maar ook worden andere organisaties nog beter in staat gesteld risico’s te identificeren om vervolgens te handelen. Het begrip ‘netcentrisch werken’ wordt gebruikt om inhoud te geven aan het toenemend horizontale karakter van informatiedeling.

De Nationale Politie is onderdeel van het Financieel Expertise Centrum (FEC) waar de AIVD, het Functioneel Parket, de Belastingdienst en de Nederlandsche Bank aan deelnemen. De Nationale Politie participeert in het iCOV (Infobox Crimineel en Onverklaarbaar vermogen) waarin de Belastingdienst, Douane, Fiod, CJIB, Financial Intelligence Unit en bijzondere opsporingsdiensten deelnemen. Het team High Tech Crime van de Nationale Politie werkt in Information Sharing and Analyses Centres (ISAC’s) samen met het bedrijfsleven om (cyber)risico’s ten aanzien van de kritische infrastructuren (oa water, telecom, (lucht)havens, energie) gezamenlijk in beeld te krijgen. En om als daar aanleiding voor is te handelen.

Netwerkend opsporen

Met banken, verzekeraars, Transport en Logistiek Nederland zijn overlegstructuren en convenanten voor de aanpak van ramkraken, skimming, verzekeringsfraude en ladingdiefstallen.

Binnen de recherche van de Nationale Politie is de afgelopen jaren het begrip ‘netwerkend opsporen’ ontwikkeld en in de praktijk gebracht. Het basisidee van al deze netwerken is dat er geen centrale verantwoordelijke leiding meer is. Afhankelijk van de aard van de risico’s en/of incidenten wordt gezamenlijk bepaald of een private actor handelt, of de AIVD dan wel de Nederlandsche Bank.

De Nationale Politie maakt onderdeel uit van uiteenlopende (informatie)netwerken waarin de integrale aanpak van veiligheid tot stand komt met bestuurlijke diensten (onderwijs, zorg, welzijn, huiselijk geweld, kinderporno, radicalisering en ondermijning) in Veiligheidshuizen en Regionale Informatie en Expertisecentra (RIEC’s). Op landelijk niveau komt de informatie van deze RIEC’s samen in het Landelijk Informatie en Expertise Centrum (LIEC) dat onderdeel is van het ministerie van Veiligheid en Justitie. Op lokaal niveau delen politie en gemeentelijke veiligheidsfunctionarissen in het kader van integrale veiligheidsplannen informatie over ondermijning, radicalisering, cyber en verschillende vormen van criminaliteit (huiselijk geweld, inbraken).

Informatiemakelaardij

De Nationale Politie en de voorzitters van de Nederlandse Veiligheidsbranche en Vebon-Novb (technische beveiligingsbedrijven) gaan in de nabije toekomst nauwer samenwerken rondom het gebruik van sensoren. Veel informatie is afkomstig van camera’s en sensoren die bedrijfsmatig worden beheerd. Real time samenwerking vergroot de kans op heterdaad en kan achteraf voor de opsporing worden gebruikt. In verschillende gemeenten zijn  verbindingen gemaakt tussen meldkamers van de politie, bestuurlijk toezicht en meldkamers van particuliere veiligheidsbedrijven.

Deze informatiemakelaardij is niet of nauwelijks onderwerp van systematisch onderzoek. Daarom kunnen geen harde uitspraken worden gedaan over de effectiviteit noch de legitimiteit van de uitwisseling. Ben Rovers deed onlangs onderzoek naar een deel van deze informatie-uitwisseling binnen Veiligheidshuizen. Privacy is volgens hem ‘een waanzinnig hoofdpijnverhaal’. In een recente serie in deze krant over informatie-uitwisseling over mogelijke radicalisering wordt gemeld dat ‘beoordelingskaders niet openbaar gemaakt kunnen worden’.  En beaamt de NCTV dat de huidige wetgeving ‘niet altijd ruimte biedt’ om te delen. Dat wil niet zeggen dat het niet gebeurt. Informatiemakelaardij is een groot goed maar dient ook binnen de rechtsstaat te blijven. De grootste vraag in deze netwerken is geworden ‘wie doet wat voor wie en wie kan waarop worden aangesproken’.

De Politiecolumn wordt geschreven door experts uit het politieveld.

Blogger

Bob Hoogenboom

Bob Hoogenboom is hoogleraar fraude en regulering aan Nyenrode waar hij 'fraude en witwassen' in de accountantsopleiding en 'governance/corporate governance & pps' in het modulair MBA-programma doceert. Samen met Marc Schuilenburg geeft hij het mastervak 'Politie en Veiligheid' aan de VU. Bob schrijft blogs op maatschappijenveiligheid.nl en accountant.nl over actuele fraude- en politievraagstukken en twittert als @abhoogenboom. Sinds 1988 is hij als part time docent verbonden aan de Politieacademie. Voor zijn proefschrift Het Politiecomplex (1994) ontving hij de Publicatieprijs van de Stichting Maatschappij en Veiligheid.