‘Oh my God, dat meisje met wie Lamar ging’

Brand Londen

Zeker 12 mensen stierven bij de brand in een Londense flat. Blusautomaten waren te duur, het contrast met de chique omgeving is groot.

Foto: AFP/Adrian DENNIS

Zelfs aan het einde van de middag dansen de vlammen nog op de bovenste verdieping, buiten het bereik van de langste uitschuifladder van de Londense brandweer. Op de autoluwe straten rondom Grenfell Tower hangen buurtbewoners. Ze kijken naar het geblakerde gebouw. Nog steeds storten plaggen van de buitenmuren neer, volgens een buurtbewoner de plastic tegels die bij een renovatie vorig jaar tegen de façade zijn geplakt om de flat op te leuken. James, een man van middelbare leeftijd, veegt het zweet van zijn geschoren schedel. „Ik woon tweehonderd meter die kant op. Vannacht en vanochtend kon ik het smeltende plastic ruiken. Wat een stank.”

James kent de estates, de uitgestrekte complexen van afwisselend laag- en hoogbouw van sociale woningen, goed. Ze hebben deftige namen als Lancaster West, maar na dertig of veertig jaar zijn ze sjofel en rommelig. „Mensen zaten als ratten in de val’’, zegt James. Hij wijst omhoog. „Zie je? Geen balkons. Die toren daar is vijf jaar ouder, gebouwd in 1969. Toen gunden ze mensen nog een balkon. Daar hadden bewoners vannacht naartoe kunnen vluchten.” Hij kwam geregeld in het gebouw. Een maat van hem woonde er. Hij is ok. Kon in zijn pyjama vluchten. „Er is maar één centraal trappenhuis, dat vannacht ook in brand stond. Ik had gedacht dat ze bij de renovatie vorig jaar brandtrappen aan de buitenkant zouden plaatsen. Dat hebben ze niet gedaan. Vast te duur.”

Ontploffende televisies

Af en toe klinkt een doffe knal vanuit de brandende flat. „Dat zijn de televisies. Die ontploffen als het te heet wordt”, weet een jongen. Hij zit op een hekje omringd door vier meisjes. Ze staan op het punt vier tassen met etenswaar en oude kleding te doneren. Latisha (19) werpt zich op als woordvoerder. In de warme middagzon drinkt ze van een waterfles. „Met mijn zussen en moeder hebben wij besloten vandaag niet te vasten, ook al is het ramadan. Het is belangrijker mensen nu te helpen”, zegt ze.

Terwijl de brandweer binnen naar slachtoffers zoekt, vraagt de politie bewoners of ze vermisten willen aan- en afmelden via een speciaal telefoonnummer. Intussen beginnen jongeren hun eigen onderzoek, via Facebook en Snapchat. Oh my God, dat meisje waar Lamar mee ging, beantwoordt sinds vannacht haar telefoon niet meer, zegt iemand. De beste vriend van Asia is dood, zegt een ander. Wat voor mensen woonden er in Grenfell? ,,Zoals je hier op straat ziet, van alles. Veel Noord-Afrikaanse gezinnen uit Marokko, Libië. Veel Somaliërs. Heel divers’’, zegt Latisha.

Hoeveel mensen in de 120 appartementen woonden, is onduidelijk. Sommige buurtgenoten schatten dat er minstens vijfhonderd mensen aanwezig waren. Gezien de ramadan hadden de islamitische bewoners wellicht gasten over de vloer. Nu bidden zeven mannen in een park, gezicht richting Mekka, de rug naar Grenfell Tower. „Dit leek gepast. Wij denken aan de slachtoffers”, zegt een van hen.

Wat de brandweer wel weet, is dat bij de brand zeker twaalf mensen zijn omgekomen. In meerdere ziekenhuizen zijn 68 gewonden opgenomen. Achttien van hen verkeerden woensdagavond in kritieke toestand. Brandweerlieden hebben in ieder geval 56 mensen uit het gebouw gered. Formeel onderzoek moet de oorzaak van de brand achterhalen. De Londense brandweer kreeg om 0.54 uur de eerste melding en was binnen zes minuten aanwezig, maar het vuur verspreidde zich in enkele minuten vanaf de lagere verdiepingen naar boven. Er zat zoveel vaart achter dat het op een vuurwerkshow leek, zei een bewoner tegen de BBC.

AP Photo/Matt Dunham
AFP PHOTO / Daniel LEAL-OLIVAS
Rick Findler/PA via AP

Haves en have-nots

In de Royal Borough of Kensington and Chelsea, zoals het stadsdeel voluit heet, komt de buurt in beweging. Betrokkenen bij de brand kunnen gratis douchen in de prijzige Virgin Active Health Club. Niet alleen de bewoners van de estates, maar ook de mensen die aan de andere kant van Portland Road wonen, in pastelkleurige stadsvilla’s, met olijfbomen in de voortuin en een Jaguar voor de deur.

Zoals zo veel Londense wijken is Kensington gespleten.

De haves en de have-nots wonen op nog geen honderd meter van elkaar. Kerken puilen uit van de donaties. Voedsel, handdoeken, kleding, luiers, toiletartikelen, alles ligt er. Er wordt zo veel gebracht dat de kerken van Notting Hill nieuwe tassen niet meer in ontvangst nemen. Met de charitas zit het goed in de chique straten waar in de naar de wijk genoemde film de mooie Julia viel op stuntelige Hugh. De buurt ook waar Conservatieve politici als David Cameron en George Osborne, gezamenlijk verantwoordelijk voor het jarenlange beleid van strenge bezuinigingen op de overheidsuitgaven, huizen bezitten.

Lees ook een interview met brandpreventiedeskundige Peter van de Leur: ‘Van binnen kan zo’n brand niet zo snel verspreiden’

Tegelijkertijd klinkt aan de andere kant van Portland Road kritiek op het rechtse politieke establishment. De Grenfell Action Group, een collectief van kritische buurtbewoners, waarschuwt al jaren voor te weinig geld, te veel verloedering, te weinig oog voor brandgevaar. De brand werd donderdag ook politiek. Labourleider Jeremy Corbyn wees er woensdag op dat de voormalige Conservatieve staatssecretaris van Wonen, Gavin Barwell, naliet toegezegde strengere regels voor veiligheid bij verbouwingen daadwerkelijk in te voeren. Dat ligt gevoelig: Barwell is net benoemd als de nieuwe stafchef van Theresa May.

Blusautomaten te duur

Kijkend naar het rokende gebouw is het bizar te bedenken dat het installeren van automatische blusautomaten in torenflats als Grenfell te duur geacht wordt, terwijl verderop voor een of twee miljoen pond kelders worden uitgediept of zonnedekken op daken worden aangelegd. Omwonenden zeggen dat de elektra van de appartementen een modern leven met vaatvassers, ipads, grote koelkasten en breedbeeldtelevisies niet aankunnen. De liften zouden het vaak niet doen. Rookmelders werden slecht onderhouden en maakten bijna geen lawaai. Het standaardadvies om bij brand vooral niet de gang op te gaan zou niet deugen. Wie naar het geblakerde Grenfell kijkt, ziet de worsteling van het Verenigd Koninkrijk als verzorgingsstaat: de wil om voor mensen te zorgen was er ooit wel, de budgetten en aandacht kunnen de beloftes niet meer waar maken.