Australië koopt vluchtelingen af om rechtszaak te voorkomen

Australië betaalt ruim 1.900 vluchtelingen 47 miljoen euro om een rechtszaak te voorkomen. De vluchtelingen klaagden het land omdat ze slecht zouden zijn behandeld op het eiland Manus.

Het kamp op het eiland Manus waar Australië asielzoekers opvangt Foto: AFP

Toen in 2013 de 35-jarige Iraniër Majid Karami Kamasaee op een bootje werd tegengehouden voor de kust van Australië, kon de marine niet weten dat hij vier jaar later de leidende rol zou krijgen in een proces tegen de staat. Woensdag zou er een rechtszaak beginnen namens ruim 1.900 migranten die in plaats van asiel in Australië te krijgen op het eiland Manus in een detentiecentrum waren gezet.

De Australische regering wilde echter niet dat de zaak zou voorkomen en besloot de boel vooraf te schikken met 70 miljoen Australische dollar (47 miljoen euro) aan compensatie.

Vanaf 2001 worden migranten die Australië proberen te bereiken naar detentiecentra gestuurd op de eilanden Manus, dat bij Papua-Nieuw-Guinea hoort, en het eilandstaatje Nauru. In ruil daarvoor krijgen de eilanden jaarlijks enkele miljoenen bij wijze van ‘ontwikkelingshulp’.

Vanaf het begin kwamen er berichten dat de asielzoekers slecht werden behandeld. In 2013 bracht de UNHCR een rapport uit waarin stond dat de omstandigheden op Manus ‘beneden internationale standaarden’ waren. In 2016 kreeg The Guardian documenten in handen waaruit bleek dat er sprake was van (seksuele) mishandeling door de bewakers. Twee asielzoekers staken zichzelf die zomer in brand om aandacht te vragen voor de uitzichtloze situatie.

Majid Karami Kamasaee vertelde aan ABC Australia dat hij Iran was ontvlucht, omdat hij als christen werd vervolgd. Als kind had hij ernstige brandwonden opgelopen. De zalf die hij dagelijks nog nodig had, werd hem door de bewaking op Manus afgenomen.

Larven in het eten

De aanklacht die de advocaten vanuit Human Right Watch en Amnesty namens de migranten hadden voorbereid, bevatten onder meer, volgens ABC: onvoldoende water, slechte huizing en hygiëne; ook zouden er in het eten larven en andere insecten zitten.

Asielzoekers zaten jaren in onzekerheid en wanneer ze een arts wilden bezoeken, moesten ze drie dagen of langer wachten. Er werd nooit doorverwezen naar een specialist en er werd geen moeite gedaan om potentiële zelfmoordenaars tegen te houden.

Australië heeft alle beschuldigingen ontkend. Volgens de regering was de opvang uitbesteed aan Papua-Nieuw-Guinea. Waarom Australië dan toch heeft geschikt? Volgens Peter Dutton, de minister van immigratie, omdat proceskosten veel hoger zouden uitvallen dan een schikking, ongeacht de uitkomst. Belangrijker zal echter de afweging zijn geweest dat van Australië nu niet in een vonnis geëist kan worden dat het land de asielzoekers ook daadwerkelijk moet opnemen. De regering kan nu niet aansprakelijk worden gesteld en hoeft geen inzage te geven in de rol die het speelde.

Al duizend dagen geen boot

Australië zelf is nog steeds enthousiast over het beleid. Premier Malcolm Turnbull benadrukte dinsdag nogmaals hoe succesvol het is: al duizend dagen achter elkaar is er geen enkele vluchtelingenboot aangekomen op het Australische vasteland.

Of de 1.905 migranten allemaal ruim 36.000 Australische dollar krijgen is onduidelijk. Zelfs het lot van enkele vluchtelingen is ongewis. Er blijven er vooralsnog 856 in het detentiecentrum in Manus, zo’n 400 asielzoekers wachten in Australië zelf op toelating. De rest van de asielzoekers is teruggekeerd naar het land van herkomst of woont op Papua-Nieuw-Guinea.

De winst zit volgens Andrew Baker, de advocaat die de vluchtelingen vertegenwoordigde, in de erkenning. Tegen The Financial Times zei hij dat er „een belangrijke stap is gezet in de erkenning van de extreem vijandige omstandigheden waar de vluchtelingen onder moesten leven op Manus.”

Het detentiecentrum zou in oktober definitief sluiten, dat op Nauru daarentegen blijft open.