Recensie

Zelfs als ze halfnaakt rondrent is ze een feministisch icoon

Wonder Woman

Wonder Woman kan alles wat mannelijke superhelden kunnen, maar dan beter. En speelser. De eerste blockbuster over een vrouwelijke superheld erotiseert met beauty, brains, biceps en klassiek filmmaken.

De missie van Wonder Woman (Gal Gadot) wordt in gang gezet als avonturier Steve Trevor (Chris Pine, links van Gadot) haar door een timewarp meeneemt naar de Eerste Wereldoorlog.

Wonder Woman zelf kan er ook niets aan doen, maar ze zal de komende weken op allerlei manieren langs de feministische meetlat worden gelegd. Ze zet de standaard, en ze zet hoog in. Het is misschien onterecht, en onevenredig, zelfs voor iemand die half god, half mens is en daarmee eigenlijk al hors concours in het superheldengenre. Maar ze kan het. Ze maakt het waar. Wonder Woman is een wonder van een film. Niet omdat er nu eindelijk een blockbuster over een vrouwelijke superheld is, van een vrouwelijke regisseur en met een normaal budget. Maar omdat ze een mainstream personage is dat subtiel het genderperspectief van de filmgeschiedenis ondermijnt door wie ze zelf is en niet door hoe ze zich door anderen laat definiëren. En daar bovenop: omdat ze alles kan wat mannelijke superhelden kunnen, maar dan beter. En speelser. En eleganter.

Film blijft verleiding natuurlijk. Maar Wonder Woman krijgt het voor elkaar om een hele film halfnaakt in gevechtstenue rond te rennen en toch een feministisch icoon te zijn. Ze houdt – oh knipoog – óók van ijs en baby’s. Door een mix van screwball comedy en spionnenfilm, genres die excelleren in filmplezier, valt de film niet ten prooi aan de loodzware ernst of de dodelijke ironie die het superheldengenre langzaam om zeep aan het helpen was. Maar wie denkt dat de film daarmee z’n core business vergeet: zelfverzekerd bouwt hij op naar de grote spektakelscènes die het genre verlangt. Wonder Woman erotiseert met beauty, brains, biceps en klassiek filmmaken.

Lees ook het interview met Patty Jenkins & Gal Gadot: ‘We hebben behoefte aan scenario’s van vrouwen’

Superheld in de loopgraven

Wonder Woman, ze wordt overigens nooit met zoveel woorden zo genoemd, is de Griekse prinses Diana, dochter van Amazonekoningin Hippolyta, opgegroeid in een matriarchale samenleving en vastbesloten een einde te maken aan de macht die oorlogsgod Ares over de mensen heeft. Ze is kortom een pragmatische pacifist: iemand voor wie het doel de middelen heiligt. En dat maakt haar als personage moreel complex en interessant. Haar missie wordt in gang gezet als op een dag avonturier Steve Trevor aanspoelt in haar arcadisch-utopische verleden en door een timewarp van jewelste Diana meeneemt naar de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog. Daar blijken haar echte superkrachten niet in technologie te schuilen, niet in wapens, haar lasso, schild en zwaard, die ze uitstekend beheerst, maar in haar vermogen om zich te verwonderen en lief te hebben. Zo maakt ze korte metten met de mythe dat de mens nu eenmaal corrupt en competitief is. En daarmee is Wonder Woman de subversieve superheld die Hollywood hard nodig heeft.

Ze maakte vorig jaar voor het eerst haar opwachting in Zack Snyders barse Batman v Superman: Dawn of Justice, maar de film over haar is al meer dan tien jaar in de maak. Voor de regie werd Patty Jenkins aangetrokken, die hiervoor – met het met een Oscar voor Beste Vrouwelijke Hoofdrol bekroonde Monster (2003) – slechts één speelfilm afleverde en daarna voor televisie werkzaam was. Dat Jenkins de kans kreeg een film te regisseren met een budget van meer dan 100 miljoen dollar is een doorbraak. Al is het nog steeds ruim de helft van vergelijkbare films in het genre.

Een ‘lasso van de waarheid’

Toch is Wonder Woman niet daardoor opeens een feministisch icoon. Dat zat al ingebakken in het in 1941 door psycholoog en uitvinder William Moulton Marston bedachte personage. Wonder Woman ontsnapt aan de moeder-hoer-tweedeling van de meeste vrouwelijke filmpersonages. Ze is een vechter, het idealistische zusje van Katniss Everdeen uit The Hunger Games. Maar kan ze daarmee ook een rolmodel zijn, en bijdragen aan de empowerment van vrouwen? Het is een ingewikkelde vraag, waarop de film kleine, veelbetekenende antwoorden geeft. Zo is haar belangrijkste wapen, de gouden ‘lasso van de waarheid’, een afgeleide van de systolische bloeddruktest die Marston en zijn echtgenote Elizabeth Holloway ontwikkelden en die in hedendaagse leugendetectors wordt gebruikt. Het feit dat voor Wonder Woman eerlijkheid belangrijker is dan kracht is veelzeggend. Maar de grootste troef van de film is het feit dat feminisme voor Diana vanzelfsprekend is, een gedachte-experiment waarmee opeens alles wat film en maatschappij ons voorspiegelen subtiel vervreemdend werkt. Niet zij is anders, maar wij allemaal.

Meer nog dan een verrukkelijke film – het is waar, het is bevrijdend en verfrissend om eens een superheldenfilm te zien die vrouwen serieus neemt! – is Wonder Woman hard op weg om het sociologische fenomeen van het jaar te worden.

Geen feministisch traktaat

Afgelopen week explodeerde het Amerikaanse filmtwitter nadat journalist David Edelstein van de aan New York Magazine gelieerde filmwebsite Vulture een recensie over de film had geschreven die al snel werd aangevallen vanwege vermeend seksisme. Pikant werd het toen Molly Haskell zich in de discussie mengde, feministisch filmcriticus van het eerste uur. Haskell wees op de nog immer voortdurende dubbele standaard dat vrouwen meer op hun uiterlijk beoordeeld worden dan mannen, en dat vrouwen er daarom nog steeds niet vanuit kunnen gaan dat ze hun (naakte) lichaam in een film kunnen laten zien en tegelijkertijd baas over het beeld blijven. Constatering van een onwelkom feit.

Het is een delicate kwestie, die zelfs Wonder Woman niet op kan lossen. Deze film kan niet in z’n eentje het seksisme in de filmindustrie ongedaan maken. Maar hij draagt er binnen de grenzen van z’n mogelijkheden wel op een positieve manier aan bij. Het is geen feministisch traktaat, maar entertainment, dus we moeten het doen met het zelfbewustzijn van de makers. Maar hij heeft alles in zich om een enorme hit te worden. En grenzen te slechten in doelgroepen en demografie en daarmee een significantie te krijgen die zwaarwegender is dan de geldmachines van de meeste zomerblockbusters. Dat is een hoopvol begin.