Recensie

Verfilming Lanoyes succesroman mist subtiliteit

Succesauteur Jan (Stany Crets) en zijn moeder (Viviane De Muynck) in ‘Sprakeloos’.

Tom Lanoyes veelgeprezen autobiografische roman Sprakeloos uit 2009 ging over de dood van zijn moeder Josée. Een trotse amateuractrice die melodrama in het leven van gezin en brave echtgenoot bracht, een slager. Wier artistieke temperament de schrijver maakte tot de man die hij werd.

Tot een beroerte deze levendige vrouw velt. „Laat ’t oude menske gaan, kan geen kwaad”, mompelt de moeder al direct in de filmbewerking van Hilde Van Mieghem. Dat valt haar zoon Jan, een succesauteur, uiteraard zwaar: hij worstelt de hele film met haar verval en met zichzelf. Professionele zorg ervaart hij als neerbuigend en onverschillig: toch is moeder Josée daar meer bij gebaat dan bij zijn machteloze schuldgevoel. Al schipperend zinkt de schrijver weg in een ‘writer’s block’.

Sprakeloos kan bogen op delicaat acteerwerk van Viviane De Muynck. Als Josée geeft ze het dementieproces hartverscheurend gestalte: een vreemde in een vertrouwd lichaam, met lucide momenten die valse hoop geven. Tegenover oprechte scènes – Jan die zijn moeder verschoont – zet Sprakeloos evenwel een weinig subtiele, uitleggerige flashbackstructuur met functionele pianoklanken. Dat mondt uit op zo’n „reis naar het eind van de nacht” waar de schrijver zijn innerlijke demonen onder ogen ziet.

Stany Crets heeft als zoon en schrijver een ondankbare rol: zijn radeloos broeien werkt op de zenuwen. Het is erg lastig een introspectieve roman als Sprakeloos te verfilmen: de verteller wordt dan al snel zo’n irritant familielid dat rond het sterfbed alle aandacht voor zichzelf opeist. Dat probleem heeft regisseur Hilde Van Mieghem niet helemaal opgelost: het valt zwaar om empathie voor de zoon te voelen.