Opinie

Let op, Europa vindt zijn schwung terug

Emmanuel Macron wordt geen vleugellamme president, ziet . En daarmee kan de Europese revolutie weleens zijn begonnen.

Merkel en Macron luisteren naar volksliederen tijdens een ceremonie in Berlijn. Foto: Reuters / Fabrizio Bensch

Het afgelopen jaar leek de ondergang van Europa vaak eerder een kwestie van ‘wanneer’ dan van ‘als’. Des te verbazender is het om te zien dat het continent gaandeweg zijn elan terugkrijgt.

Dit betreft niet alleen de reeks overwinningen van pro-Europese politici, van Oostenrijk tot Nederland tot Frankrijk. Qua economische prestaties, plannen voor een gezamenlijke defensie of zelfs de Brexit heeft de Europese Unie de laatste maanden een ongewone veerkracht getoond.

„Het lijkt wel of de Europese samenwerking toch op een steviger grondslag berust dan het zich een jaar geleden liet aanzien”, stelde de Duitse conservatieve Frankfurter Allgemeine dit weekend vast.

De onheilsbodes hadden in één ding gelijk – de politieke wind in Europa draait. Alleen niet zoals de meesten verwachtten. Neem Emmanuel Macron. Ook na zijn overtuigende overwinning op Marine Le Pen in de Franse presidentsverkiezingen van vorige maand bestond er twijfel of hij bij de parlementsverkiezingen die aanhang vast zou kunnen houden. Sommige waarnemers voorspelden zelfs dat hij een vleugellamme president zou worden.

In plaats daarvan ligt hij op koers om een indrukwekkende meerderheid in het Franse parlement te behalen. Daarmee zal hij vermoedelijk vaart kunnen maken met de hervormingen op de arbeidsmarkt en andere moeilijke economische terreinen die algemeen als wezenlijk worden beschouwd om de Franse economie weer tot leven te wekken.

Eén Franse televisiecommentator was zo ondersteboven van de monsterzege van En Marche! in de eerste ronde dat hij die een ‘revolutie’ noemde. Maar de echte revolutie zou wel eens niet in Frankrijk, maar in Europa kunnen ontstaan. Macrons visie om Europa vooruit te brengen, met plannen voor een gemeenschappelijke begroting in de eurozone, een minister van Financiën en zelfs een apart parlement voor de deelnemers aan de muntunie, is even gewaagd als omstreden. Zoals bij zoveel in Europa tegenwoordig ligt het lot van zijn visie ten oosten van de Rijn.

Europa’s laatste kans

Sommigen in Duitsland zien Macron als Europa’s laatste kans na jaren van aanhoudende crisis. Het eerste bezoek van Macron als president vorige maand aan Berlijn leidde zelfs tot een pro-EU-demonstratie. De vraag is wel of Angela Merkel bereid is de handen ineen te slaan met haar nieuwe Franse partner.

Als we de peilingen mogen geloven, is de Duitse leider allesbehalve zeker van de overwinning bij de verkiezingen in september. Sommige Merkel-watchers voorspellen dat zij om haar nalatenschap zeker te stellen een ambitieuze EU-hervorming zal omarmen.

Net nu de liberale, pro-Europese krachten hun macht bestendigen, lijkt het Verenigd Koninkrijk af te dalen in een politieke onderwereld

Merkels volgende termijn zal vermoedelijk haar laatste worden. En ook al is ze al meer dan tien jaar kanselier, Merkel heeft haar faam vooral gevestigd in crisisgevechten. Bij de schuldencrisis in de eurozone en de vluchtelingeninstroom is Merkel vooropgegaan in de strijd om Europa intact te houden. Zal ze haar laatste jaren als kanselier gebruiken om de toekomst van de EU veilig te stellen en haar plaats in de geschiedenis als meer dan een bekwame beheerder te waarborgen? Ook als dit haar wens zou zijn, is het onduidelijk of haar centrum-rechtse blok haar dit zal toestaan. Macrons visie berust op een vorm van collectivisering van de Europese schuld, een idee waarvan veel Duitsers weinig moeten hebben.

Dan is er nog de rest van Europa. Niet iedereen, vooral niet in Oost-Europa, is enthousiast over de herstart van de Frans-Duitse ‘motor’. Aan Merkel de moeilijke taak om niet alleen haar partij en haar land te overtuigen dat Europa het risico waard is, maar ook de rest van de EU.

Politieke onderwereld

Merkel hoeft alleen maar naar de overkant van het Kanaal te wijzen om duidelijk te maken waar ze staat. Net nu de liberale, pro-Europese krachten hun macht in Frankrijk en Duitsland bestendigen, lijkt het Verenigd Koninkrijk af te dalen in een politieke onderwereld.

Door vervroegde verkiezingen uit te schrijven hoopte Theresa May op een duidelijk mandaat in de Brexit-onderhandelingen. Inmiddels is zelfs niet meer duidelijk of ze eind september nog premier zal zijn.

Voorlopig lijkt Europa een veiliger plek voor de kudde

Na het aanvankelijke leedvermaak over de tegenspoed van de Tories bezien de Europese gezagsdragers de toestand in het VK inmiddels met een zeker medelijden. In Berlijn hebben leden van Merkels CDU hun bezorgdheid uitgesproken over de stabiliteit van de Britse regering. „Nieuwe verkiezingen zijn waarschijnlijk”, voorspelde Norbert Röttgen, een vooraanstaand conservatief parlementslid.

Een BBC-correspondent in Berlijn meldde zondag dat een katholieke priester in de stad zijn parochianen had gevraagd „in deze moeilijke tijd te bidden voor het Britse volk”.

Voorlopig lijkt Europa een veiliger plek voor de kudde.