Column

GroenLinks schuwt regeren, meerderheid uit zicht

De Haagse Stemming Vandaag is dag 90 van de formatie. Schrijf je in voor De Haagse Stemming om deze (di-do-za) als nieuwsbrief te ontvangen.

De formatieonderhandelingen zijn opnieuw mislukt en dat is volgens VVD, CDA, D66 én informateur Tjeenk Willink (weer) de schuld van GroenLinks. Details uit de reconstructies die er tot nu toe zijn, tonen inderdaad een wispelturige Klaver. Nu zijn partij definitief niet gaat regeren, lijkt het na bijna drie maanden formeren bijzonder moeilijk, of zelfs onmogelijk, om een meerderheidsregering te smeden.

PUNT: Bijna een maand nadat de formatieonderhandelingen met GroenLinks waren mislukt vanwege onenigheid over migratie, strandden de formatiegesprekken met GroenLinks op migratie. Informateur Herman Tjeenk Willink moest gisteren toegeven dat ook hij “als informateur die bijna heilig is verklaard” er niet in is geslaagd een meerderheidscoalitie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks te smeden. Hij sprak er in zijn persconferentie “schande” van dat het mis ging op zo’n “relatief gering punt”. Nederland heeft daar volgens hem toch nauwelijks grip op, omdat alle wet- en regelgeving internationaal wordt geregeld. GroenLinks laat om het principiële punt dat vluchtelingen altijd in Nederland asiel moeten kunnen aanvragen, de kans lopen om het beleid over klimaat en sociale ongelijkheid wezenlijk te veranderen.

In een notendop: Veertig à vijftig uur spraken de vier partijleiders - in wisselende samenstellingen - de afgelopen dagen over de deal met Turkije over het terugnemen van migranten. Kan zo’n akkoord ook worden aangegaan met Noord-Afrikaanse landen, en onder welke voorwaarden dan? Deals die Den Haag niet zelf kan sluiten, maar die Nederland wel via Brussel kan beïnvloeden. GroenLinks bleek niet overtuigd van de juridische en morele grond hiervoor, en weigerde een “eindvoorstel” van Tjeenk Willink (hier gepubliceerd) te steunen. Volgens een ingewijde steunde D66 lange tijd GroenLinks. Maar uiteindelijk stond Klaver alleen en wordt de schuld van de breuk bij GroenLinks gelegd, die partij is nu definitief van tafel.

Details: De vraag is of betrokkenen nu meer zullen loslaten over de inhoud van de gesprekken en de werkwijze van de verschillende partijleiders. RTL Nieuws en De Telegraaf hebben al behoorlijke gedetailleerde en sterk gelijkende reconstructies: over de lamsstoof die Rutte, Buma en Pechtold tijdens Pinksteren aten bij Tjeenk Willink en de wispelturigheid van Klaver. Klaver zou eerst van Rutte hebben gevraagd dat hij akkoorden zoals die met Turkije helemaal niet meer zou steunen, om zich vervolgens door een ingeschakelde topdiplomaat te laten overtuigen van de rechtmatigheid van die deal. “Okee, ik neem deze hobbel”, zei hij volgens RTL, hoewel dat bij GroenLinks ontkend wordt. Vrijdag zou Klaver tegenover Halbe Zijlstra hebben geëist dat er tot 25.000 migranten extra in Nederland worden opgevangen, om die claim zondag weer in te trekken. Toen een een-op-eengesprek met Tjeenk Willink gisteren ook niet hielp, hield het op.

Beeld: Het beeld dat uit de reconstructies opstijgt is dat van Klaver die steeds “terugonderhandelt” (een vies woord in Den Haag dat meestal PvdA’ers wordt verweten). En dat de andere onderhandelaars vermoeden dat Klaver niet zelf draait, maar na ruggespraak zijn fractie niet meekrijgt. Dit kan onervarenheid zijn, van de jongste partijleider die de afgelopen dagen zonder zijn secondant Kathalijne Buitenweg onderhandelde. Het kan overigens ook onervarenheid zijn dat de andere partijen al binnen een paar uur een beeld neerzetten waar GroenLinks weinig verweer op heeft. Qua beeld: NRC-fotograaf David van Dam lijkt hét moment te hebben vastgelegd waarop Pechtold hoofdschuddend aan Tjeenk Willink duidelijk maakt dat het echt over is.

Boodschap: Van VVD en CDA is nog weinig vernomen, maar Klaver en Pechtold hebben, via Facebook en per video, een boodschap voor hun achterban. Klaver schrijft voorzichtig dat het mislukken “ontzettend jammer” is en dat hij “graag (wil) regeren, maar niet tegen elke prijs”. De uitleg van Pechtold is een hele andere. Hij verwijt GroenLinks “politieke onmacht grenzend aan politieke onwil” en wijst op het risico van nieuwe verkiezingen. “(Dit is) misschien één van de laatste kansen dat er een verkiezingsuitslag ligt waarmee we het populisme kunnen stoppen.”

En nu? Behalve als Pechtold deze gelegenheid aangrijpt om het goed te maken met Gert-Jan Segers, lijkt een meerderheidsregering uit zicht, schrijven politiek verslaggevers Petra de Koning en Enzo van Steenbergen. Tjeenk Willink geeft het echter niet op: “Ik heb nog maar één variant voor een kabinet inhoudelijk onderzocht. Mijn opdracht is niet afgelopen.” Politiek columnist Tom-Jan Meeus ziet steeds meer poseurs in de politiek. “Politici die graag praten over hun ideeën maar het niet aandurven ze met de werkelijkheid te confronteren. Politici die fraaie plannen hebben, verpakt in mooie mapjes, maar hun angst voor de kiezer nooit verliezen. Politici die, uiteindelijk, gewoon niet willen regeren, hoewel ze een opgelegde kans hebben.” In een minderheidsregering ziet hij weinig. “Optimisten kunnen denken dat een minderheidscoalitie ook mogelijk is, maar die variant komt, vrees ik, neer op voorbereiding van nieuwe verkiezingen.”

ANDER NIEUWS: In Engeland is een documentaire over Geert Wilders in première gegaan. Er blijken wel 14.000 stemmen verkeerd te zijn geteld. Bij de mini-enquête over de Panama Papers ontkende de Nederlandse zaakwaarnemer van de Rolling Stones en U2 niet alleen dat de bands zich aan belastingontwijking schuldig maken, maar zelfs het bestaan van belastingontwijking. Een “ongeloofwaardig” verhaal, vonden Kamerleden. En de Nederlandse economie groeide sinds de crisis nog niet zo hard als nu, voorspelt De Nederlandsche Bank.

QUOTE VAN DE DAG:

“(Dit is) misschien wel één van de laatste kansen dat er een verkiezingsuitslag ligt waarmee we het populisme kunnen stoppen. Daarom mijn teleurstelling dat het politieke onmacht grenzend aan politieke onwil was, om dit te doen slagen.”

Het verwijt van Alexander Pechtold aan Jesse Klaver na het opnieuw mislukken van de formatieonderhandelingen van hun partijen met VVD en CDA.