Na vertrek Klaver is meerderheid verder uit zicht

Formatie

Een coalitie met GroenLinks, VVD, CDA en D66 blijkt onmogelijk. Opnieuw was migratie het struikelblok.

Partijleiders Alexander Pechtold (D66), Mark Rutte (VVD), Jesse Klaver (GroenLinks) en Sybrand Buma (CDA) vorige week in de tuin van het Catshuis. Foto Jerry Lampen/ANP

Nieuwe verkiezingen of toch maar een minderheidskabinet proberen? Informateur Herman Tjeenk Willink was op maandagavond hevig teleurgesteld over de mislukte gesprekken tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Hij was ook geïrriteerd, want waar ging het nu helemaal over: Europese vluchtelingendeals met Noord-Afrikaanse landen. Die zijn er nog niet, GroenLinks wijst ze toch nu al af – tenzij heel zeker is dat mensen die vluchten voor oorlog echt worden geholpen.

Maar het idee van een meerderheidskabinet opgeven? Daar is Tjeenk Willink nog helemaal niet aan toe. „Er is maar één variant onderzocht.”

Na de eerste mislukte formatiepoging met GroenLinks, een maand terug, bleven de andere drie partijen zwijgzaam en netjes. Nu zijn de handschoenen uit, Jesse Klaver krijgt voluit de schuld van de breuk. Hij zou volgens betrokkenen twee keer bijna ‘ja’ hebben gezegd tegen een compromistekst over vluchtelingen, maar later toch zijn gedraaid naar ‘nee’.

Lees ook: al het laatste nieuws over de formatie in ons Formatieblog.

D66-leider Alexander Pechtold, die heel lang had geprobeerd om zijn droomcoalitie met GroenLinks te redden, had het over „politieke onmacht” en „onwil”, GroenLinks leeft volgens hem in een „papieren werkelijkheid”. VVD-leider Mark Rutte zei dat hij „verbijsterd” was over de houding van GroenLinks: „Dit type afspraken over vluchtelingendeals kan in heel Europa.” Volgens GroenLinks zelf bleef in de tekst van Tjeenk Willink onduidelijk of vluchtelingen het recht hielden om in Nederland asiel aan te vragen en niet werden teruggestuurd naar Noord-Afrika. De partij „baalt” volgens Klaver enorm van de mislukking en is nu vooral boos op D66, waarvan GroenLinks meer steun had verwacht.

Waar zitten de ‘kieren’

Op het Binnenhof zal het er nog een dag over gaan, misschien twee. Belangrijker is nu: waar komt Tjeenk Willink mee? Veel deuren zijn gesloten: tussen bijna alle partijen en de PVV, tussen D66 en de ChristenUnie, tussen de SP en de VVD, en de PvdA wil, als de grote verliezer van de verkiezingen, helemaal niet meedoen. Maar zijn er kieren? Kan Tjeenk Willink, vasthoudend en veeleisend als hij is, nog ergens zijn voet tussen zetten?

De informateur stuurde op maandagavond zijn eindvoorstel over de vluchtelingendeals naar de Tweede Kamer, met daarin – vond hij zelf – maximale juridische garanties voor zorgvuldige opvang. Dat lijkt vooral een gebaar naar PvdA-leider Lodewijk Asscher. Die wilde eerder al precies weten wat nu de ‘ondergrens’ was geweest waar Klaver het steeds over had gehad – en waar de andere drie partijen hem kennelijk doorheen wilden duwen. „Kijk, Lodewijk”, lijkt Tjeenk Willink ermee te willen zeggen: hier kun jíj toch mee leven? Dit is toch niet anders dan de Turkijedeal waar je partij eerder mee instemde?

Met de PvdA erbij zou er alsnog een meerderheidsregering kunnen komen – en kan Pechtold vasthouden aan zijn bezwaren tegen samenwerking met de ChristenUnie. In de brief die Tjeenk Willink naar de Tweede Kamer stuurde, zou je welwillendheid kunnen lezen over die houding van D66. Er staat dat ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers het „niet zinvol” vindt om te praten met VVD, CDA en D66 – en niets over Pechtold zelf die Segers in één gesprek uitsloot van onderhandelingen.

Tjeenk Willink noemt het „een schande” dat alle fractievoorzitters een meerderheidsregering zeggen te willen en dat het tot nu toe toch niet lukt.
Hij vond dat het met GroenLinks was misgelopen op „een relatief gering punt” en klonk streng: „Daardoor konden er geen stappen worden genomen op het gebied van milieu, economie, de sociale scheidslijnen en internationaal”.