Niet reizen, niet stemmen. Chinezen willen ook een paspoort

Foto’s Robin van Utrecht

In tranen vertelt Chun Xian Chen (51) dat ze al bijna 25 jaar niet meer in haar geliefde geboorteland China is geweest. Haar ouders heeft ze niet meer levend gezien, de begrafenis moest ze meemaken via een opgestuurde videotape. De pijn en spijt draagt ze de rest van haar leven mee. En dat allemaal omdat ze niet mocht afreizen, omdat ze geen paspoort en geboortebewijs heeft.

Chen staat deze maandagmiddag met zo’n 150 andere Chinezen die Nederlander willen worden op het Haagse Malieveld. Om voor de Nederlandse nationaliteit in aanmerking te komen, moeten ze een Chinees paspoort en een geboorteakte kunnen overleggen. En dat is nou net wat ze niet hebben. Met de demonstratie vragen ze aandacht voor hun situatie en hopen ze dat het kabinet het beleid wil heroverwegen.

Geen geboortebewijs

Ook al woont Chun Xian Chen al sinds 1993 in Nederland en kreeg ze in 2004 een permanente verblijfsvergunning, ze is nog steeds geen Nederlander, en haar kinderen ook niet. Zoon Hajong Zhao (26) is geboren in China, maar is daar nooit aangegeven waardoor hij nu niet beschikt over een geboortebewijs. En zusje Zhao Jing Chen (23) is geboren in Nederland, kreeg de Chinese nationaliteit en moet het doen met een vreemdelingenpaspoort.

Hajong mag Nederland niet verlaten, want hij heeft geen geldig reisdocument. En Zhao durfde bijna niet meer te reizen, sinds ze als zestienjarig meisje geweigerd werd tijdens een schoolreisje naar Engeland. Ze wist niet dat ze een visum had moeten aanvragen. Haar spullen waren al met de boot mee – net zoals al haar klasgenootjes.

Bewijs vernietigd

„Het is vreselijk wat je hier ziet”, zegt advocate Jukki Fung Jim, terwijl moeder Chun Xian Chen op de achtergrond emotioneel het publiek toespreekt. „Uit de praktijk blijkt dat deze groep helemaal niet in staat is om een geboortebewijs of paspoort te kunnen overhandigen. Dat bewijs is vaak al lang vernietigd door de Chinese overheid. Maar de Immigratie- en Naturalisatiedienst [IND] is heel formalistisch en krijgt het op één of andere manier altijd over zijn hart om het verzoek van deze mensen af te wijzen.” Op basis van jurisprudentie heeft een juridische procedure momenteel geen kans van slagen, aldus Jim.

Mensen die kunnen bewijzen dat het echt niet mogelijk is om aan een paspoort of geboorteakte te komen, kunnen zich beroepen op bewijsnood. Maar die regeling is zo strikt, dat het lastig is om hier een geslaagd beroep op te doen. Zo moet je afreizen naar je land van herkomst op zoek naar je geboortestukken en aantonen wat je allemaal hebt gedaan en waarom het niet gelukt is.

Te voet naar China?

„Wat wil de IND nou?”, zegt Hajong. „Dat ik per voet naar China ga? Ik mag Nederland niet eens verlaten, want ik heb geen reisdocument.” Volgens hem wordt het onmogelijke gevraagd. Zusje Zhao mag wel reizen, als de visa tenminste worden verstrekt, maar niet naar het land van herkomst: „En dat is mijn grootste droom”, zegt ze. „Naar China gaan en mijn familie ontmoeten die ik nog nooit heb gezien. Een deel van mezelf ontdekken. Zien waar mijn ouders vandaan komen, want dat heeft mij voor een belangrijk deel gevormd.”

Toen ze als middelbare scholier alleen achterbleef terwijl haar klasgenootjes met de boot naar Engeland gingen, besefte ze: „Ik ben niet Nederlands, ook al voel ik me wel zo en gedraag ik me zo. Toen voelde ik me pas echt een tweederangs burger.”

Normaal gesproken demonstreren Chinezen niet zo snel, zegt Zhao. „Chinezen werken hard en zijn terughoudend om zich uit te spreken. Daarom ben ik zo trots dat mijn moeder de ballen heeft gehad om deze demonstratie te organiseren.”