Al rood kleuren na een kwartiertje in de zon

Zonkracht De zon staat deze maand het rechtst boven Nederland in het jaar en dat vergroot de kans op een extreem hoge zonkracht – en dus op verbrandingsgevaar.

De zon, maandagmiddag Foto NASA/SDO

Het KNMI en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu waarschuwen voor zonkracht 7 tot 8 de komende dagen en weken – als het onbewolkt is. Een onbeschermde, gevoelige huid kan dan binnen 10 tot 15 minuten rood worden. De zonkracht is een maat voor de uv-straling die het aardoppervlak bereikt. Hoe hoger de waarde, hoe sneller de blootgestelde huid verbrandt.

Zondag bereikte de zonkracht een record. Rond 14 uur heeft het RIVM in Bilthoven gedurende zo’n twintig minuten een waarde van 8,7 gemeten. Sinds het instituut in 1993 begon die zonkracht te meten, is de waarde nooit boven de 8,1 uit gekomen.

Verbrande huid verhoogt de kans op huidkanker. Die is uitgegroeid tot de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland, met jaarlijks ruim 50.000 nieuwe gevallen. Er overlijden circa 920 Nederlanders per jaar aan.

De waarde van de zonkracht wordt door een aantal factoren bepaald, legt Harry Slaper van het RIVM uit. Zoals de stand van de zon. Hoe rechter de zon boven Nederland staat, hoe korter de weg die de zonnestraling door de atmosfeer aflegt, hoe minder van de schadelijke uv-straling wordt weggefilterd door de atmosfeer. Vooral de dikte van de ozonlaag is daarbij van belang, maar ook wolken en stofdeeltjes spelen een rol. Hoe dunner die ozonlaag, hoe meer zonnestraling er doorheen komt.

„Op 21 juni staat de zon het rechtst boven Nederland, en daar zitten we dicht bij”, zegt Slaper. Gedurende de dag bereikt de zon die hoogste stand dezer dagen rond half twee, en de hoogste zonkracht wordt doorgaans tussen 12 en 15 uur gemeten.

De dikte van de ozonlaag varieert per seizoen, en van dag tot dag, legt Slaper verder uit. „Zondag was de ozonlaag relatief dun.”

Kans op hoge zonnekracht blijft na record van zondag. Bron: KNMI, KWF, NKR, RIVM

Hoge, gebroken bewolking

Ook beïnvloedt de bewolking de zonkracht, vult Michiel van Weele van het KNMI aan. Zondag was er rond het middaguur in grote delen van Nederland sprake van hoge, gebroken bewolking. Hoge bewolking is doorgaans dunne bewolking, waardoor minder zonlicht wordt gereflecteerd. En bij gebroken bewolking heb je een gecombineerd effect, zegt Van Weele. Zonlicht dat op de zijkanten van de wolken valt, wordt in alle richtingen verstrooid. En soms schijnt de zon door de gaten en valt het licht er recht door. „Je hebt dan even een combinatie van diffuus én direct licht.” Dit tijdelijke effect van die hoge, gebroken bewolking komt in Nederland zo weinig voor, dat er in de prognoses geen rekening mee wordt gehouden.

Van Weele concludeert dat de combinatie van een redelijk recht invallende zon, een hogedrukgebied en daardoor een dunne ozonlaag, en een hoge, gebroken bewolking blijkbaar hoogst zelden voorkomt. „Anders kan ik die extreem hoge zonkrachtwaarde niet verklaren”, zegt hij. Wat hem ook nog opviel is dat de lucht zondag „best schoon” was. De concentratie fijnstof lag met een waarde van 15 microgram per kubieke meter relatief laag. Ook dat beperkt de weerkaatsing van het zonlicht.

Moeilijk te voorspellen

Het KNMI geeft in zijn voorspellingen van de zonkracht altijd een verwachting voor een bewolkte en onbewolkte hemel – omdat het voorspellen van bewolking erg lastig is, zelfs een dag vooruit. Voor woensdag en zaterdag verwacht het instituut een zonkrachtwaarde van afgerond 8, als het onbewolkt is. Bij bewolking halveert de waarde. Maandag werd een zonkracht verwacht van 7,2, mits het onbewolkt was. Dat was het niet. De waarde piekte rond 12.45 uur kort op 5,3, en lag de rest van de dag onder de 3.

Correctie: in de inleiding van dit stuk stond eerder dat de zon deze maand ‘recht boven Nederland’ staat. Dat is onjuist en is veranderd in ‘het rechtst boven Nederland’.