Zoogdierenbezitters in geweer tegen lijst

Dierenwelzijn

153 diersoorten mogen niet meer zomaar worden gehouden, besloot staatssecretaris Van Dam. Wellicht komt er een nieuwe rechtszaak om dat aan te vechten.

Serval op een particuliere dierenboerderij Foto Rien Zilvold

Het verbod op het houden van 153 diersoorten dat komende maand ingaat, is „onrechtmatig”. De beoordeling waarop staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken, PvdA) het verbod baseert, „is al ondeugdelijk verklaard door de rechter”. Dat stelt de Stichting Platform Verantwoord Huisdierenbezit, die de belangen behartigt van honderden mensen die zouden worden gedupeerd.

Er worden in Nederland 276 soorten zoogdieren gehouden. Begin dit jaar publiceerde Van Dam een lijst met 153 soorten zoogdieren die wat hem betreft alléén nog mogen worden gehouden onder strikte voorwaarden en onder permanente controle. Het gaat om grote dieren als bizon, bruine beer en grijze reuzenkangoeroe, maar ook om bijvoorbeeld stokstaartje en suikereekhoorn.

Bij de beoordeling is vooral gekeken naar exotische dieren, dieren waarvan het welzijn en de veiligheid van de omgeving mogelijk in het gedrang komt, en dieren die ziekten zouden kunnen overdragen. Maar, zegt jurist Erna Philippi-Gho, die optreedt namens de Stichting Platform Huisdierbezit, de beoordeling is tot stand gekomen zonder de verplichte strikte onafhankelijkheid en zonder afdoende onderbouwing door wetenschappelijke kennis.

Onvoldoende transparant

College van Beroep, over het verbod op het houden van de muntjak en de mazama

De gedupeerde hobbydierhouders voelen zich gesteund door een uitspraak van de rechter, eind maart, over een eerdere versie van de zogenoemde zoogdierenlijst. Het verbod op het houden van hertensoorten als muntjak en mazama, twee jaar daarvoor, werd door het College van Beroep voor het bedrijfsleven afgedaan als „onvoldoende transparant”. Van onafhankelijke deskundigen was „geen sprake”, aldus de rechter, doordat bij de beoordeling was geadviseerd door belangenverenigingen, zoals Stichting Aap, Dierenbescherming en Platform Huisdierbezit. Het besluit werd vernietigd.

De uitspraak kan niet anders betekenen dan dat het verbod op 153 soorten vanaf komende maand óók geen rechtskracht heeft, stelt jurist Philippi-Gho. „Er is voor deze nieuwe lijst dezelfde beoordeling gebruikt, met advies van dezelfde belangenverenigingen.”

Staatssecretaris Van Dam is daar niet zeker van. „Wij bestuderen of de rechterlijke uitspraak consequenties heeft voor de huidige maatregel”, laat Van Dams woordvoerder weten. Philippi-Gho zegt dat als de maatregel toch van kracht wordt, er „zeker” opnieuw een rechtszaak volgt.

Lees ook deze reportage op een particuliere dierenboerderij met 15 diersoorten die niet als huisdier mogen worden gehouden: Straks komen ze de dieren halen

Aan de beoordeling van de in totaal 276 soorten zoogdieren die in Nederland worden gehouden is jarenlang gewerkt. „Ik sta in voor de resultaten”, zegt projectleider Hans Hopster, onderzoeker dierenwelzijn van Wageningen University & Research. Het vonnis van de rechter heeft hem zeer verbaasd. Je moet de beoordeling van het houden van zoogdieren zien als een „risico-inschatting”. Er zijn uitgebreide adviezen gemaakt, stelt Hopster, maar de staatssecretaris bepaalt „wat maatschappelijk acceptabel is”.

Het klopt, zegt hij verder, dat de beoordeling in meerderheid is verricht door deskundigen, twee aangewezen door de dierenhouders, twee aangewezen door de dierenbeschermers en aangevuld met twee onafhankelijke wetenschappers. Hopster: „Maar deze deskundigen traden niet op namens die belangenverenigingen.” Alle wetenschappelijke informatie en praktijkkennis is verzameld. Vervolgens zijn risico’s ingeschat. „Ik zou niet weten hoe het beter kan.”

Wel is de vraag hoe dik de vinger is die Economische Zaken in de pap heeft. In een interne mail schreef Hopster twee jaar geleden dat de ambtenaar van het ministerie die met het dossier was belast, hem te verstaan had gegeven dat zijn adviescommissie zich vooral moest houden aan de door EZ vastgestelde kaders, ondanks regels die verbieden dat een diersoort zonder veel kennis mag worden verboden. „Ik heb hem voorzichtig uitgelegd dat het opnemen van non-argumenten en de juridische haalbaarheid communicerende vaten zijn”, aldus de mail van juni 2015. „Daar hoefde ik mij geen zorgen over te maken. Als partijen dat wilden aanvechten voor de rechter, het zij zo.” Hopster nu: „Dit is een oude mail. Sindsdien is er veel veranderd, de werkwijze is aangepast.”

Het Europese Hof heeft eerder bepaald dat je alleen het houden van een dier mag verbieden na „uitgebreid onderzoek”, dat bovendien moet berusten op „de meest betrouwbare wetenschappelijke gegevens die beschikbaar zijn en de meest recente resultaten van het internationale onderzoek”. Daar lijkt in veel gevallen geen sprake van te zijn. Zo zijn voor het verbod op het houden van een rendier louter niet-wetenschappelijke bronnen gebruikt. Bij het verbod op het houden van een witstaartstekelvarken is geciteerd uit een wetenschappelijk artikel waarin wordt vermeld dat het copuleren bij deze dieren „onafhankelijk van de voortplanting” lijkt, maar ontbreekt de conclusie van de Nederlandse adviseurs, namelijk dat solitair opsluiten van een witstaartstekelvarken leidt tot „chronische stress” en „eventueel stereotypieën”. Dat zijn „zelfverzonnen conclusies”, stelt Philippi-Gho.

Er zijn consumenten die op internet in een impuls een poolvos kopen

Best educated guess

Projectleider Hopster geeft aan dat van alle gebruikte bronnen ongeveer tweederde bestaat uit encyclopedieën, handboeken en vakbladen. „Die wetenschappelijke bronnen zijn er niet.” Dat je zonder wetenschappelijke bronnen diersoorten toch mag verbieden, is een kwestie van „interpretatie” van uitspraken van het Europese Hof van Justitie. Een „best educated guess” is de „best haalbare en meest passende benadering”, aldus een advies aan het ministerie van de adviescommissie onder voorzitterschap van hoogleraar Ludo Hellebrekers. „Dit impliceert voor de betreffende soorten wel een zekere mate van onzekerheid met betrekking tot de ingeschatte risico’s”, staat er.

Volgens de houders van exotische dieren is een verbod niet effectief. Beter zou het zijn regels op te stellen voor het houden van alle dieren. Zoals voor konijnen, die vaak alleen worden gehouden maar daarvoor niet geschikt zijn. Toch is een lijst met dieren waarvoor een vergunning moet worden aangevraagd, hard nodig, meent directeur David van Gennep van Stichting Aap. „Er komen steeds meer exotische diersoorten bij niet-deskundige houders terecht. Consumenten die op internet in een impuls een poolvos kopen en niet weten wat ze ermee aan moeten.” Laatst nog heeft hij een wasbeerhond bij de eigenaar opgehaald. „Het dier had zijn handen opengekrabd. Ze zaten onder het bloed.”

Naschrift (13 juni 2017): de directeur van Stichting Aap heet Van Gennep, niet Van Gennip, zoals eerder in dit stuk stond [red.]