Japanners vrezen gedachtenpolitie door voorstel Abe

Samenzweringswet

Premier Abe wil een ‘samenzweringswet’ laten aannemen. Het moet Japan beschermen, maar is tevens een bedreiging van de privacy.

Een monnik demonstreert tegen de voorgenomen anti-terreurmaatregelen, bij het treinstation Shibuya in Tokio. Op zijn spandoek staat: "Kom in verzet tegen de nieuwe samenzweringswet, die geestelijke vrijheid inperkt." Foto Reuters

Premier Abe’s regerende coalitie wil deze week een wetsvoorstel aannemen die het „plannen” of het uitvoeren van „voorbereidende acties” van een lange lijst misdaden strafbaar maakt. Het moet Japan tegen terrorisme beschermen, maar omvat misdaden zoals wielerwedstrijden organiseren zonder vergunning, schending van het auteursrecht en het meenemen van bijvoorbeeld paddenstoelen uit beschermde bossen.

Er is veel kritiek op het voorstel. Drie eerdere pogingen mislukten. Maar de coalitie heeft nu een meerderheid in het Japanse Hogerhuis.

Rechterlijke experts noemen de samenzweringswet een bedreiging voor de Japanse democratie. Zo schreef de speciale rapporteur van de Verenigde Naties voor het recht op privacy, Joseph Cannataci, afgelopen maand een openbare brief aan premier Abe waarin hij het had over de grote risico’s voor „fundamentele publieke vrijheden”, omdat het vanzelfsprekend is dat de aangeklaagden vooraf moeten worden blootgesteld aan aanzienlijke surveillance.

Te veel macht naar de politie

In een brief aan de secretaris-generaal van de VN omschrijft de in Tokio gevestigde internationale mensenrechtenorganisatie Human Rights Now (HRN) het voorstel als een bedreiging van „gewetensvrijheid, het recht op privacy, politieke vrijheid, vrijheid van meningsuiting, en vrijheid van vereniging.”

Juristen zijn vooral verontrust dat het plannen op zich wordt gecriminaliseerd. „De samenzweringswet zou voor het eerst criminaliseren wat je denkt, het plannen van een misdaad voordat die misdaad plaatsvindt,” zegt Lawrence Repeta. Als staatsgeleerde bestudeert hij al veertig jaar het Japanse rechtssysteem. Volgens hem is men vooral bezorgd dat er teveel macht gaat naar de politie.

„Hoe kan de politie ontdekken wat mensen plannen? Alleen door uitgebreide surveillance en gebruik van camera’s en informanten.”

Abe’s kamp herhaalt dagelijks dat de samenzweringswet nodig is om een conventie van de VN om naties voor internationale georganiseerde misdaad te ratificeren. Repeta noemt dit onzin. „Deze conventie bestrijdt georganiseerde misdaad, niet terrorisme.” Volgens Repeta zijn er genoeg wetten om terrorisme te bestrijden. Japan heeft 13 anti-terrorisme-verdragen geratificeerd, en de binnenlandse wetgeving is al aangepast aan die verdragen. Bestaande wetten worden nu al vaak misbruikt, waarschuwt Repeta. „We hebben zaken gezien waar extreme politie-surveillance werd toegepast.”

Politiestaat

Repeta noemt de jarenlange surveillance van 70.000 moslims kenmerkend. Velen werden dagelijks achtervolgd. Maar het Japanse Hooggerechtshof zag geen problemen.

„Het hof zei dat de politie grondwettelijke rechten had voor het onderzoek en dat de politiemaatregelen noodzakelijk en onvermijdelijk waren, terwijl er geen bewijs of aanvallen waren, en het niets te maken had met misdaad.”

Als tweede voorbeeld haalt Repeta Hiroji Yamashiro aan. Deze 64-jarige activist zat ruim vijf maanden geïsoleerd vast zonder veroordeling. Hij had prikkeldraad doorgeknipt en een cementblok gelegd voor de ingang van een Amerikaanse legerbasis in Okinawa. „Hij is nooit schuldig bevonden en de straf was buiten alle proporties”, zegt Repeta.

Critici van het wetsvoorstel waarschuwen dat Japan een politiestaat wordt

Politicoloog Koichi Nakano vreest dan ook voor een politiestaat. „De overheid spioneert nu al, maar dit zal veel erger worden.” Dat is volgens hem vooral een probleem omdat Japanners vergeleken met andere bevolkingen al zeer gehoorzaam zijn, en nu nog voorzichtiger zullen worden hun politieke opvattingen te uiten.

Nakano ziet het wetsvoorstel als onderdeel van Abe’s plan Japan te ontdoen van de door de Amerikanen opgelegde liberale „beperkingen” na WO II „Premier Abe geeft de voorkeur aan de autoriteit van de staat boven individuele rechten.”

Laagste moordcijfers

Staatsgeleerde Repeta is het met Nakano eens. „Sinds Abe’s partij in 2012 een ontwerp maakte voor een nieuwe grondwet zie je een duidelijke trend: verminder individuele rechten en verhoog de staatsmacht.” Ter onderbouwing noemt hij wetten die Abe de afgelopen jaren ondanks grote publieke oppositie door het parlement duwde, zoals een wet voor staatsgeheimen.

„Het is een directe bedreiging voor journalisten en de persvrijheid, en heeft een duidelijk effect gehad op hoe er wordt bericht.”

Een fietser in Ginza, Tokio. Foto AFP

Het probleem beperkt zich niet tot Abe, volgens Nakano. De politie heeft baat bij het voorstel. Naoorlogse criminaliteitscijfers hebben nog nooit zo laag gestaan en Japan heeft een van de laagste moordcijfers ter wereld. Toch is het aantal agenten de afgelopen tien jaar met 15.000 personen toegenomen. Bij gebrek aan werk worden mensen die door rood fietsen vervolgd. „Het wetsvoorstel stelt de politie in staat mensen die geen misdaden hebben begaan, te criminaliseren,” zegt Nakano. „Een gevaarlijke vorm van zelfbehoud.”