In Appingedam worden de huizen nu versterkt of herbouwd

Gasbevingsgebied

Hoop en afgunst in Appingedam: een hele wijk wordt gasbevingsbestendig. Maar niet iedereen krijgt een nieuw huis.

De wisselwoningen staan al in Opwierde. Waar de huisdieren naartoe moeten als de wijk een bouwput wordt, weet de familie Jager (links) nog niet. Foto’s Kees van de Veen

Het was best een mooi moment voor de wijk Opwierde, vertelt bewoner Simone Franken (51). Iedereen stond ‘s ochtends op 2 juni in de voortuintjes met elkaar te praten, nadat de avond ervoor bekend was geworden dat dit stukje Appingedam deels gesloopt en herbouwd wordt om gasbevingsbestendig te worden. „Het heeft mensen hier wel bij elkaar gebracht”, zegt Franken. Dat was ook makkelijk voor de journalisten die die ochtend naar Opwierde kwamen voor straatinterviews.

Langzaam komt in Groningen de versterkingsoperatie op gang die huizen, scholen en andere gebouwen bestand moet maken tegen gasbevingen. Geleidelijk dringt ook door hoe enorm die opgave de komende jaren zal zijn.

De bewoners van Opwierde – een typische jarenzeventigwijk van woonerven met huizenblokken – kregen vorige week te horen wat de plannen zijn. Een deel van de 398 huizen is relatief eenvoudig te verstevigen. Zij hebben bijvoorbeeld per rijtje dezelfde, doorlopende vloer, waardoor alleen voor de hoekwoningen maatregelen nodig zijn.

Bij andere woningtypen is het een ander verhaal: sloop en herbouw kan goedkoper zijn dan versteviging. Die afweging zullen woningcorporaties en andere huizenbezitters per blok moeten maken. Hoe dan ook moeten bewoners een aantal weken naar de noodwoningen die iets verderop zijn gebouwd.

Opwierde is pas een van de eerste wijken in het bevingsgebied die op de schop gaan. In totaal moeten zo’n 22.000 huizen worden geïnspecteerd. Na inspectie van de eerste 1.450 woningen vorig jaar, bleek dat ze hoogstwaarschijnlijk allemaal verstevigd moeten worden. Een „opmerkelijke en ingrijpende” conclusie, zei Nationaal Coördinator Groningen (NCG) Hans Alders, die de versterkingsoperatie moet leiden.

Uitgangspunt is dat bewoners bij een zware beving, meer dan 5 op de schaal van Richter, levend hun huis kunnen verlaten: het near collapse-principe. Zo’n klap heeft Groningen nooit beleefd, maar het zekere wordt voor het onzekere genomen, ook al wordt de gaswinning steeds verder teruggeschroefd. De kosten voor gaswinner NAM, die de woningversterking moet betalen, zijn nog niet bekend. Alleen al in Opwierde zou het om tientallen miljoenen euro’s gaan.

Het nieuws van 1 juni heeft bewoners niet alleen bij elkaar gebracht. Mensen moeten de mogelijke sloop van hun huizen ook nog verwerken. In WhatsApp-groepen wordt er druk over gepraat, al staan bewoners niet per se negatief tegenover de plannen. Ja, het is jammer dat Opwierde een enorme bouwput wordt, maar een nieuw huis zien sommige bewoners best zitten.

„Het is allemaal schokkend en ingrijpend”, zegt Simone Kosse (46), die werkt als geneesmiddelenonderzoeker. Ze laat deze middag in de regen opgewekt haar hond uit op de Lewe van Aduardstraat, in het hart van de wijk. „Maar ik neig wel naar nieuwbouw.”

Met de sloop van haar eigen huis heeft ze geen probleem, ook niet met een tijdelijke noodwoning. Ze weet wel dat er mensen in Opwierde zijn die minder positief tegenover sloop staan. Vooral voor ouderen kunnen alle ontwikkelingen overweldigend zijn, zegt Kosse: „En er is ook sentiment. Mensen die zeggen: ja maar, m’n tuintje dan?”

Verandert je hypotheek?

Over veel onderdelen van de operatie zijn nog geen details bekend. Dat maakt sommige bewoners sceptisch en het roept vragen op. Verandert je hypotheek als je een nieuw huis krijgt? En hoe moet je als bewoners van een rijtje huizen eensgezind kiezen voor versterken of slopen? Simone Franken: „De sloophamer zit er echt nog niet in. Dat gaat minstens anderhalf jaar duren.”

Ook belangrijk voor veel bewoners: waar moet je heen met huisdieren die niet in de noodwoning mogen? Dat is een serieuze vraag voor brandweerman Barry Jager (42) en zijn gezin. In zijn woonkamer met krabpalen en kattenmanden vertelt hij: „We hebben vijf katten, drie honden en een cavia. Maar ze zeggen dat er iets geregeld gaat worden. We wachten dus nog af.”

Dat het allemaal niet zo simpel is, erkent ook de Nationaal Coördinator Groningen. „Er kan veel op u afkomen tijdens een inspectie”, staat in een folder van de NCG – en dat gaat alleen nog maar over inspecties.

Eerdere versterkingsprojecten, van tientallen rijtjes corporatiewoningen in Middelstum en Loppersum, leidden tot veel klachten. Een deel van de bewoners voelde zich vergeten. Uit evaluatie bleek dat de communicatie ‘niet altijd even helder’ was geweest. De NCG kiest nu voor meer begeleiding van bewoners. Er zijn ‘versterkingspunten’ ingericht in dorpen, na bijeenkomsten kan je met vragen terecht bij bewonersbegeleiders.

Lees hier een opiniestuk van emeritus-hoogleraar Charles Vlek over de gaswinning: Ook met 10 procent verlaging volgen meer aardbevingen

Toch blijft er kritiek op de versterkingsoperatie. Alders, die inmiddels twee jaar op zijn post zit, zou niet genoeg haast maken. Het zou te lang duren voordat het proces op gang komt.

De NCG wijst erop dat het proces complex is en dat de vergaande begeleiding simpelweg tijd vraagt. Alders: „Gemiddeld vinden er acht gesprekken plaats met bewoners tussen inspectie en versteviging. En dat is ook nodig, het gaat immers om het eigen huis.”

Vliesgevel

In Opwierde staat in ieder geval één type woningen waarvan de versterking snel zal verlopen. De huizen van het model ‘Delken-Rozema’ bleken relatief aardbevingsbestendig en hebben nauwelijks ingrepen nodig. Alleen de hoekhuizen krijgen een constructieve aanpassing. De bewoners kunnen daarom in hun huizen blijven – maar veel van hen zijn er helemaal niet blij mee.

„Straks hebben anderen een heel nieuw huis en zitten wij in deze oude woning”, zegt Sandra van Gennip (49). Ze staat in haar voortuintje voor haar ‘flexibele’ vliesgevel die, omdat het geen draagmuur is, goed tegen bevingen kan. „De wijk krijgt zo een beetje een lappendekengevoel.”

De bewoners van deze huizen hadden meer verwacht van de versterkingsoperatie. Eerst was hun gevraagd te wachten met eigen verbouwingen tot er meer duidelijkheid was, nu blijkt dat er nauwelijks iets zal gebeuren.

Leidt het tot afgunst als het huis van anderen wél wordt aangepakt? Dat valt mee, volgens Van Gennip: „De andere bewoners zeiden meteen: wij gunnen jullie eigenlijk ook een opknapbeurt. Zij zijn ook een beetje verlegen met de situatie.”