May is nog niet zeker van steun Noord-Ieren

Noord-Ierland

Het was pijnlijk voor de Britse premier May: ze moest een bericht intrekken over een akkoord met de Noord-Ierse Unionisten.

DUP-leider Arlene Foster met de Britse premier Theresa May. Foto Charles McQuillan/WPA Pool /Getty Images

Zondag maakte Arlene Foster een uitzondering op een belangrijke regel van de door dominee Ian Paisley opgerichte partij: ze bedreef kortstondig politiek op de rustdag. Nu de Democratic Unionist Party uit Noord-Ierland op punt staat een cruciale rol in het Verenigd Koninkrijk op te zich te nemen door gedoogsteun aan de Conservatieven van Theresa May te geven, gaf partijleider Foster een interview aan Sky News vlak voordat zij ter kerke ging.

„We hebben goede gesprekken gehad met de Conservatieven hoe wij kunnen helpen bij het samenstellen van een stabiele regering. De gesprekken zullen voortgezet worden.”

Dat klinkt goed voor May. Zonder steun van de tien unionisten in het Lagerhuis kan zij geen regering vormen die op een meerderheid kan rekenen. Er zit ook een pijnlijk randje aan voor May. Zaterdagavond laat meldde 10 Downing Street dat een akkoord was bereikt met de unionisten. Een paar uur later moest dat bericht ingetrokken worden. De belofte van May, die ze in de campagne wel duizend keer deed, om een sterk en stabiel leiderschap te tonen, krijgt Orwelliaanse trekken. De chaos was dit weekend compleet en het is nog niet helder hoe en of ze zich eruit redt.

Als May haar premierschap wel weet te rekken, zal Arlene Foster een hoofdrol vertolken. Dinsdag reist ze af uit Belfast, waar ze in Stormont, het Noord-Ierse parlement, zit. Dan zal ze nog eens haar eisenpakket neerleggen. Zondag poogde ze de angst, ook bij Tories, weg te nemen dat de DUP zint op maatschappelijk conservatiever beleid voor het hele Verenigd Koninkrijk. „Er wordt veel over ons gezegd door mensen die weinig weten over waar wij voor staan”, zei Foster. Conservatieven pochen graag dat onder hun bewind in Engeland en Wales het homohuwelijk is ingevoerd. Noord-Ierland is dankzij verzet van Foster en de DUP de enige plek in het Verenigd Koninkrijk die niet volgde.

Wie is DUP-leider Arlene Foster?

Arlene Foster is 46 jaar, geboren in Enniskillen, een Noord-Iers provinciestadje. De protestantse Foster is een carrièrepoliticus die via de jeugdbeweging van de Unionisten en de gemeenteraad opklom. Ze werd lid van het Noord-Ierse parlement en in 2007 milieuminister. Ze verving in 2015 Peter Robinson als leider van de DUP en als premier van Noord-Ierland. In die laatste functie moest zij nauw samenwerken met de onlangs overleden Martin McGuinness, de voormalige IRA-man die namens Sinn Fein vicepremier was. Als onderdeel van het Noord-Ierse vredesakkoord delen, kort door de bocht, katholieken en protestanten de macht.

Makkelijk kan dat voor haar niet zijn geweest. Tweemaal maakte ze van dichtbij de Troubles mee. Toen zij acht was, vielen mannen de boerderij van haar familie binnen. Haar vader, een politieagent, werd neergeschoten. Hij raakte gewond maar overleefde. Acht jaar later zat Foster in een schoolbus die werd opgeblazen door de IRA, de chauffeur was parttime militair en dus doelwit. „Het speelde een rol in mijn tienerjaren, in mijn politieke besluiten. Tegelijkertijd denk ik niet dat het verleden moet bepalen hoe wij in de toekomst handelen”, zei ze Foster in 2015 tegen de Belfast Telegraph.

Een stabiele toekomst, stond de laatste twintig jaar centraal in Noord-Ierland. Nu May een beroep doet op de Unionisten is er vrees dat dit in gevaar komt. Al maanden zit Noord-Ierland in een impasse omdat de DUP en Sinn Fein niet tot een akkoord over een nieuwe coalitie kunnen komen. Als er geen vergelijk komt, dreigt het zelfbestuur opgeschort te worden en kan Noord-Ierland vanuit Westminster bestuurd worden. Dat is niet alleen een grote klap voor de samenwerking tussen beide kampen, maar kan destabiliserend werken. Naar verluidt eist Foster in ruil voor steun aan May meer de ruimte in Noord-Ierland voor omstreden Oranjemarsen van protestanten door katholieke wijken.

Disbalans dreigt in Noord-Ierland

De regering in Londen moet neutraal blijven en beide partijen bij elkaar brengen, schreef Jonathan Powell, voormalig stafchef van premier Tony Blair en als onderhandelaar betrokken bij het Goede Vrijdagakkoord van 1998. Het beroep van May op Foster en de DUP breekt met de traditie van neutraliteit. „Dat dreigt twintig jaar van hard werk te ondermijnen van pogingen een duurzame oplossing teweeg te brengen”, schrijft Powell in The Guardian. De Ierse premier Enda Kenny waarschuwde dat er een disbalans dreigt: de nationalisten, zoals Sinn Fein die een verenigd Ierland voorstaan, hebben „geen stem in Westminster”. Sinn Fein heeft wel Lagerhuiszetels maar neemt die niet in uit protest tegen de, in hun ogen, Britse inmenging in Noord-Ierland.

De belangrijke rol voor Foster creëert een ongebruikelijk dynamiek in de Britse politiek: opeens hebben politici die niet in Westminster zetelen een bijzonder grote rol. Naast Foster zal ook Ruth Davidson, de 38-jarige leider van de Schotse Conservatieven, cruciaal zijn. Zonder de stemmen van de dertien Schotse Conservatieven in het Lagerhuis kan May weinig. De Schotse Tories en de Noord-Ierse Unionisten zijn beide aanhangers van een zachtere vorm van Brexit. Verenigd kunnen zij May onder grote druk zetten. Tegelijkertijd zijn de Schotse Tories en Davidson maatschappelijk veel progressiever. Davidson staat op het punt haar vriendin, van Iers-katholieke komaf, te huwen. De leider van de Schotse Tories eist van May toezeggingen dat Foster en de DUP op geen enkele manier maatschappelijk beleid in het Verenigd Koninkrijk beïnvloeden. Dat beloofde May, maar het maakt duidelijk dat de ingewikkelde relatie tussen drie vrouwen in Edinburgh, Belfast en Westminster de komende jaren een bepalende rol krijgt in de politieke stabiliteit in het Verenigd Koninkrijk.