De tiende van Nadal is ook het succes van zijn oom en coach Toni

Tennis

Rafael Nadal wint als eerste speler in het proftijdperk tien keer hetzelfde grand slam. Het is ook het slagen van het project van coach en oom Toni.

Rafael Nadal retourneert een service van Stan Wawrinka in de finale in Parijs. Foto Michel Euler / AFP

In de hitte van Mallorca kneedde oom Toni Nadal een kampioen. Als de zon op de ene helft van de baan scheen, moest de kleine Rafael aan die kant spelen. Instructies waar hij zich naar moest schikken, zonder recht op een weerwoord. Als hij klaagde over de slechte ballen, zei Toni: „De ballen zijn misschien wel derdeklas, maar jij bent vierdeklas.”

In het bijzijn van zijn vriendjes behandelde Toni hem doelbewust onrechtvaardig tijdens trainingen: hij liet hem langer blijven om ballen te rapen en banen te vegen. Nadal boog zijn hoofd en deed het.

Volgens een Spartaans regime leidde Toni zijn neef op, zoals beschreven in de autobiografie Rafa uit 2011. Het schetst een beeld van een soms brute coach, die Nadal op jonge leeftijd hard maakte voor een profbestaan: veerkracht kweken, nederig blijven, leren verdragen, discipline als tweede natuur.

Als Rafa te veel pijn had om te kunnen spelen, zei Toni: „Luister, je hebt twee keuzes: je kunt zeggen dat je er genoeg van hebt en dan gaan we, of je bent bereid te lijden en je verdraagt het. Je hebt de keus tussen verdragen en opgeven.” Het is de rode lijn in hun machtsverhouding: nooit medelijden hebben, altijd doorgaan, tot bloedens toe. Hardheid als levensader, pijn als bijzaak. Huilend kwam Nadal soms terug van trainingen.

Zondagmiddag voltooide Rafael Nadal zijn meesterwerk, La Décima, zijn tiende Roland Garros-titel. Hij is nu de enige speler in het proftijdperk, ingevoerd in 1968, die tien keer hetzelfde grand slam heeft gewonnen. Margaret Court won de Australian Open elf keer, maar presteerde dat grotendeels in het amateurtijdperk.

Lees ook de column van Wilfried de Jong: Het onverzadigbare tennisbeest

De finale was een weerspiegeling van zijn overheersing dit toernooi, fenomenaal als hij speelde tegen de Zwitser Stan Wawrinka (6-2, 6-3, 6-1). Dit was retro Nadal (31) – als in zijn topdagen, en waarschijnlijk nog beter. De forehand, zwanger van topspin, draaide weer op oorlogssterkte. Nadal verloor slechts 35 games in zeven duels, waarbij Robin Haase in de tweede ronde de meeste games wist af te snoepen: acht.

Nostalgie

Nadal is terug aan het firmament, na twee jaar geworstel met vorm, geest en lichaam. Nadal was meer nostalgie dan toekomst, net als Roger Federer – zo leek het. Hij werd geconfronteerd met pols- en knieblessures, het leken tekenen van de aftakeling van zijn krachtlijf. De laatste grandslamtitel was alweer van drie jaar terug, toen ook in Parijs.

10, Bravo Rafa’, wordt zondag op spandoeken getoond op court Philippe Chatrier. Het moest zijn feestje worden, en het werd zijn feestje. Een video van al zijn wedstrijdpunten in de tien gewonnen finales wordt getoond, waarbij de gelatenheid van al zijn tegenstanders opvalt bij het laatste punt, een soort achteloosheid: tegen deze man is niks te halen, niet binnen de muren van zijn koninkrijk.

De prijsuitreiking vormt ook een eerbetoon aan zijn oom. Altijd zat hij in de spelersbox bij successen, maar nu werd hij voor het eerst op het podium geroepen – geheel tegen zijn principe van nederigheid in. Een replica van de beker krijgt hij in zijn handen gedrukt, de Coupe des Mousquetaires. Nadal, licht ontroerd: „Dankzij mijn oom, hij is erbij sinds ik drie ben, hebben we veel gewerkt en zonder hem zou ik deze tien trofeeën niet hebben behaald.”

Afhankelijkheid

Ze zijn wederzijds afhankelijk van elkaar, Rafael en Toni. Hij maakte zijn neef groot, en andersom. In de biografie wordt zijn oom beschreven als een koppige man, altijd in voor een woordenwisseling. Hij was zelf een goede tennisser op Mallorca, maar ontbeerde het talent om prof te worden.

Rafael werd zijn project, waarin hij de vrije hand kreeg van zijn broer, Sebastian – Nadals vader. Het intimideren, het mentaal hard maken: het zorgde voor twijfels binnen de familie: Toni ging soms te ver in zijn meedogenloze aanpak. De moeder van Nadal was wel eens woedend op hem, als haar zoon aangeslagen terugkeerde na een wedstrijd of training. Wat hij de jongen aandeed kwam neer op „mentale wreedheid”, zegt zijn peetvader, de broer van zijn moeder, in het boek.

De tien tegenstanders van Nadal in zijn tien gewonnen finales:

Goed was nooit goed genoeg. Als zijn forehand sterk was, was er wel wat aan te merken op zijn backhand. Onderling zijn er vaak spanningen geweest. Zoals tijdens de US Open in 2010, als Rafael van Toni het verwijt krijgt dat hij ‘niet met een goed gezicht’ speelde. Omgekeerd was Rafael niet te spreken over zijn coaching tijdens wedstrijden. Het is met name het obsessieve van Toni dat soms irritatie wekt bij Nadal.

„Dit soort dingen zorgt dat de sfeer binnen ons team meer gespannen is als Toni erbij is dan wanneer hij er niet bij is. Maar ik vergeet nooit dat die spanning uiteindelijk wel een positieve invloed op mijn spel heeft.” Hij kan niet zonder zijn oom, „we hebben elkaar nodig”.

Maar ze gaan uit elkaar, zo werd in februari bekend: dit is Toni’s laatste seizoen als Nadals coach, na 27 jaar stopt hij. Carlos Moyà, begin dit jaar al toegevoegd aan de staf, neemt het over. Toni gaat werken op Nadals tennisacademie op Mallorca. Nieuwe talenten hard maken. En voor eeuwig ‘de oom van’.