Commentaar

Uiteindelijk draait het wel om de rol die de Russen speelden

Het conflict tussen de Amerikaanse president Donald Trump en James Comey, de door hem ontslagen chef van FBI , ligt sinds donderdag volledig op straat. Een dergelijke scheuring tussen de hoogste instituties is in de eerste plaats een ernstige ondermijning van de Amerikaanse rechtsstaat. De hoofdverantwoordelijke daarvoor is de president zelf, die gezworen heeft de Grondwet „te beschermen en te verdedigen”.

Comey suggereerde onder ede voor een senaatscommissie dat Trump de rechtsgang zou hebben verhinderd door hem de opdracht te geven het onderzoek te staken naar de inmiddels teruggetreden veiligheidsadviseur Michael Flynn. Die wordt verdacht van ongeoorloofde contacten met de Russen. Al enige tijd verschenen hierover berichten in de media, maar de verklaring van Comey in de context van een formeel onderzoek door de Amerikaanse senaat maakt zijn woorden tot onderdeel van een formele procedure. Die kan uiteindelijk zware consequenties hebben voor de president.

Daarnaast zou Trump, volgens Comey, hebben geprobeerd hem te bewegen tot het afleggen van een loyaliteitsverklaring aan de president. Wat een ernstige schending zou zijn van de onafhankelijke positie van de FBI en daarmee van de machtenscheiding die het wezenskenmerk is van iedere moderne democratische rechtsstaat.

Ten slotte beschuldigde de ex-FBI-chef het Witte Huis ervan „simpelweg te liegen” over de gronden voor zijn ontslag.

Overigens, Comey liet het antwoord op de vraag of de president zich schuldig heeft gemaakt aan verhindering van de rechtsgang over aan de speciale aanklager die de affaire nu onderzoekt. Dat was uit oogpunt van procedurele zuiverheid terecht. Ofschoon daar ook een dosis schijnheiligheid in zit. Met Comey zien we een doorgewinterde, nog steeds invloedrijke Washingtonse bureaucraat aan het werk: hij gaf toe opzettelijke de notities die hij bijhield van zijn gesprekken met de president na zijn ontslag via via te hebben doorgespeeld aan de pers. Juist om een speciale onderzoekscommissie naar het handelen van de president te provoceren.

Pijnlijk is het om te zien hoe eerbiedwaardige Republikeinse senatoren zich in bochten wringen het handelen van „hun” president wit te wassen. Tijdens de hoorzitting deed geen van hen een poging de woorden van Comey te ontkennen of te weerleggen. In plaats daarvan zochten zij naar verzachtende omstandigheden. Het meest potsierlijke excuus, dat Trump gewoon onervaren was, werd wel bedacht door de machtigste Republikein in het Huis van Afgevaardigden, Paul Ryan.

Trump heeft inmiddels rolvast gebluft hij dat hij best onder ede een verklaring wil afleggen aan de speciale aanklager. Hij was daarbij ervaren genoeg om Comey niet met zoveel woorden een leugenaar te noemen.

Mogelijk is het handelen van de Republikeinen ingegeven uit vrees voor de kiezer volgend jaar, zoals The New York Times zaterdag opperde. Maar het blijft laakbaar dat zij zo een president beschermen die zich mogelijk schuldig maakte aan een zwaar ambtsmisdrijf. Of zelfs aan hoogverraad, indien hij heeft samengespannen met de Russen om de verkiezingen te winnen. Want daar komen de beschuldigingen van Comey uiteindelijk op neer. Terecht wees hij er op dat hier grotere Amerikaanse belangen op het spel staan, dan alleen maar het ontslag van een regeringsfunctionaris.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.