Mensenrechten horen juist in de weg te staan

Wie goed naar de Britse premier May in haar ‘genoeg is genoeg’ speech luisterde, kan het niet zijn ontgaan. Het Verenigd Koninkrijk moet van haar eerste minister ‘robuuster’ worden in het identificeren van extremisme en het dan ‘vernietigen’ (stamping out). En dat dient te gebeuren door internet aan te pakken, waar terreur immers een schuilplaats vindt. Cyberspace moet internationaal worden gereguleerd om extremisme te voorkomen, aldus May.

Nu moet een premier behalve iets zeggen ook altijd iets doen. Dus zegde ze toe de vrijheidsstraffen te verhogen voor misdrijven die met terreur te maken hebben „als blijkt dat dat nodig is”. Dat is verstandig geformuleerd, want stel je voor dat die straffen lang genoeg zijn en overigens niet zoveel uithalen. Zoals meestal, met straffen. May vindt vooral dat het land meer ‘robuust’ moet worden in het ‘vernietigen’ van extremisme in de samenleving, waar de Britten ‘veel te tolerant’ voor zijn geweest.

Dat vernietigen gaat dan niet over militair geweld in het buitenland, maar op eigen grondgebied. Waar de Britten niet meer gesegregeerd, langs elkaar heen dienen te leven – het Koninkrijk moet weer ‘echt’ worden verenigd. Daar moeten dan nog wel heel wat „moeilijke en genante” (embarassing) gesprekken voor worden gevoerd, aldus May. Uitgangspunt daarbij is dat de „Britse, pluralistische waarden superieur” zijn aan alles wat de haatpredikers en hun supporters uitdragen. Goed gebruld, leeuw, zegt mijn levenspartner bij zulk retorisch vertoon altijd.

Maar dan. Wat gaat May nu echt doen? Internet reguleren? Haat verbieden? Kalifaatgelovers en andere dwalers uitleggen dat Westerse seculiere waarden beter voor vrede en welvaart zijn? En als ze het daar dan niet mee eens zijn, tsja dan volgt ‘stamping out’. Later preciseerde ze terreurverdachten makkelijker te willen deporteren – en als vervolging (nog) niet kan ze wel alvast in hun vrijheid te kunnen beperken. Huisarrest? Bestuurlijke detentie? Preventief gekneveld? Staan mensenrechten in de weg, dan moeten die maar veranderd worden, aldus May.

Stel dat de aanslag in Nederland was voorgevallen en premier Rutte uit de demissionaire stand schiet om het land te bemoedigen. Immers ‘genoeg is genoeg’. We moeten ‘robuuster’ worden, we zijn ‘veel te tolerant’ geweest – en nu gaan we echt iets doen, etcetera. Internet beperken, etnische apartheid bestrijden, extremisme vernietigen en de Westerse waarden laten zegevieren zodat we weer ‘verenigde Nederlanden’ worden. Maar pas wel op, daar moeten dan nog heel wat ‘genante gesprekken’ voor worden gevoerd. En wat mensenrechten ‘aangepast’.

Ik weet het niet, maar dat treft me niet als geruststellend. Niet in het Verenigd Koninkrijk en niet hier. Wat May doet is het overnemen van de retoriek van de tegenstander. Dié is immers gespitst op het vernietigen van ongelovigen en het opleggen van de eigen superieure waarden. In die landen is cyberspace doorgaans geen probleem, omdat officiële kanalen er de dienst uitmaken. En wie ervan afwijkt kan op sancties rekenen die hier als middeleeuws gelden. En wie zullen die ‘genante gesprekken’ dan in verlegenheid brengen? Ik vrees toch vooral de Westerse democratische rechtsstaat. Wat stond Theresa May daar nu precies te vertellen? Dat we in het kader van onze waarden toch maar moeten afzien van vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting, rechtsstatelijke waarborgen, culturele verscheidenheid – opdat we weer een écht ‘verenigd’ land kunnen worden?

Terwijl het fundament waarop we ons verenigen juist het recht om anders te mogen zijn inhoudt, om anders te denken, eventueel radicaal te geloven, in ieder geval vrij en in vrede te leven – kortom jezelf te mogen zijn? En dat we dat doen in een staatsverband dat die rechten beschermt, met name tegen de staat zelf.

Zo’n rechtsstaat die voor iedereen geldt, het blijft een ingewikkeld concept. Maar je hoopt dat in tijden van nationale terreurvrees de premier juist die waarden verdedigt. En niet gaat putten uit het autoritaire handboek.

Deze rubriek wordt wegens vakantie enige tijd onderbroken