Macron gaat voor brede meerderheid

Franse parlementsverkiezingen

Zondag hoopt president Macron een meerderheid in het parlement te halen. In de peilingen staat zijn partij En Marche! op grote winst.

Emmanuel Macron (1) heeft een kabinet samengesteld van socialisten, centristen en Republikeinen. Die laatsten zijn meteen uit hun partij gezet. Zes bewindslieden zijn parlementariër en Macron heeft als voorwaarde gesteld dat ze hun zetel behouden. Het gaat onder meer om premier Edouard Philippe (2), minister van Economie Bruno Le Maire (3) en minister Richard Ferrand (4) van ‘territoriale cohesie’. Foto PHILIPPE WOJAZER/AFP

Nadat de Fransen vorige maand Emmanuel Macron tot nieuwe president kozen, gaan ze zondag naar de stembus voor de eerste ronde van de parlementsverkiezingen.

1. Wat staat er op het spel?

Om stabiel te kunnen regeren hebben Macron en zijn premier Edouard Philippe een meerderheid nodig. De Fransen zijn historisch meestal geneigd een net verkozen president een kans te geven, ook als ze niet voor hem gestemd hebben.

Door in mei behalve partijloze en linkse ministers ook een premier en enkele bewindslieden van de centrum-rechtse Republikeinen te benoemen, hoopte Macron een zo breed mogelijke meerderheid te mobiliseren. Maar de Republikeinen die zijn aanbod accepteerden, zijn meteen geroyeerd als partijlid.

Hun (voormalige) partij voert campagne met de slogan ‘Une majorité pour la France’: een meerderheid voor Frankrijk. Zij hopen met een Assemblée-meerderheid Macron te dwingen een volledig rechtse regering te benoemen. Zo’n situatie van cohabitation kwam voor het laatst voor tussen 1997 en 2002, toen de socialist Lionel Jospin onder de gaullist Jacques Chirac premier was.

Voor zes van Macrons bewindslieden staan ook particuliere belangen op het spel. Zij zijn zelf parlementskandidaat. Willen ze lid blijven van de regering, dan moeten ze ver- of herkozen worden, vindt Macron. Dat geldt onder andere voor minister van Economie Bruno Le Maire, voor regeringswoordvoerder Christophe Castaner en voor de door een affaire beschadigde minister van ‘territoriale cohesie’ Richard Ferrand.

2. Wat zeggen de peilingen?

Een paar maanden terug hield niemand het voor mogelijk dat Macron zonder eigen partij een werkbare meerderheid zou halen. Nu staat zijn in korte tijd uit de grond gestampte La République en Marche! op grote winst. Volgens Ipsos zou LREM op landelijk niveau in de eerste ronde (samen met coalitiepartner MoDem) 31,5 procent kunnen halen. Ter vergelijking: in de eerste ronde bij de presidentsverkiezingen haalde Macron nog maar 24 procent. In de tweede ronde kan dit leiden tot winst in 397 tot 427 van de totaal 577 kiesdistricten: een zeer comfortabele absolute meerderheid.

De Republikeinen staan op 22 procent, het populistische Front National op 17 procent en La France Insoumise van Jean-Luc Mélenchon (hardlinks) op 11,5 procent. De Parti Socialiste van oud-president Hollande dreigt van de huidige 295 zetels terug te vallen naar 22 tot 32 zetels.

3. Hoe heeft Macrons En Marche! kandidaten geselecteerd?

Na een oproep in januari meldden zich 19.000 mensen die belangstelling hadden parlementslid voor Macrons beweging te worden. Na sollicitatiegesprekken heeft een commissie onder leiding van een ex-minister van Chirac 428 mensen geselecteerd. De helft heeft politieke ervaring (vooral bij de PS), de andere helft komt „uit de samenleving” (oud-rechters, leraren, boeren etc.). De helft van de kandidaten is vrouw.

4. Hoe werkt het?

Er zijn voor 577 zetels in even zoveel kiesdistricten 7.882 kandidaten. Om in één keer verkozen te worden, moet een kandidaat de absolute meerderheid halen én minimaal 25 procent van de geregistreerde kiezers achter zich hebben. Met de voorspelde lage opkomst is de kans hierop in de meeste kiesdistricten klein.

In de tweede ronde, op zondag 18 juni, staan alle kandidaten tegenover elkaar die minimaal 12,5 procent van de stemmen van de geregistreerde kiezers hebben gehaald. Heeft niemand dat, dan komen de twee met de meeste stemmen tegen elkaar uit.

Iedere kandidaat heeft vooraf een suppléant (plaatsvervanger) aangewezen. Deze neemt de zetel over als de parlementariër komt te overlijden of bijvoorbeeld lid van de regering wordt. Het is Kamerleden niet meer toegestaan hun baan met een burgemeesterschap te combineren. Die regel leidt dit jaar sowieso tot veel nieuwe politieke gezichten

5. Hoeveel macht heeft de Assemblée Nationale?

Weinig. De Assemblée moet begrotingen goedkeuren, maar de meeste macht ligt bij de president en de premier. De regering kan bij wetten „voor het nationaal belang” via speciale grondwetsartikelen een parlementaire stemming omzeilen. Consequentie is meestal een motie van wantrouwen van de oppositie.

Wel mogen Franse parlementsleden jaarlijks een potje van ongeveer 80 miljoen euro verdelen waaruit ze naar eigen inzicht projectjes kunnen subsidiëren. Omdat deze zogenoemde réserve parlementaire tot „cliëntelisme” kan leiden, wil de regering-Philippe deze pot afschaffen.

6. Op wie moet je letten?

Marine Le Pen is kandidaat in een kiesdistrict rond FN-stad Hénin-Beaumont in Noord-Frankrijk. Zij heeft grote kans voor het eerst in het parlement te komen, mogelijk al na de eerste ronde. Oud-premier Valls is nadat de PS en En Marche! hem niet wilden onafhankelijk kandidaat. In de eerste ronde heeft hij in zijn kiesdistrict in de Essonne onder andere de omstreden cabaretier Dieudonné tegenover zich. Hij kan het in een tweede ronde moeilijk krijgen tegenover de kandidaat van Mélenchons La France Insoumise.

In een eerdere versie van dit artikel stond ten onrechte dat premier Edouard Philippe kandidaat ook kandidaat is voor een parlementszetel.