Column

Wees kalm als de grasmaaierman

Foto’s brengen alles veel te dichtbij. Daar kun je op twee manieren op reageren, schrijft Arjan van Veelen.

Foto Cecilia Wessels via AP

Er raast een tornado over het slaapstadje Three Hills. Maar het is zaterdag: er moeten klusjes gedaan. En dus begint Theunis Wessels, een Canadees met Zuid-Afrikaanse roots, gewoon het gazon te maaien.

Zijn vrouw Cecilia loopt de achtertuin in en maakt deze foto van haar heroïsche echtgenoot, haar Hercules van de achtertuin. Die foto zet ze daarna op Facebook: „Mijn beest maait het gras met een briesje in zijn haar.”

Zo is de rolverdeling in meer gezinnen: de man klust op zaterdag aan het huis, terwijl de vrouw de gezins-pr verzorgt op Facebook; de digitale versie van keurige gazonnetjes.

Maar zelden is op die ideaalplaatjes een tornado te zien.

Eerst beginnen lokale media te bellen. En daarna verovert de ‘grasmaaierman’ de wereld. Het contrast tussen zijn kalmte en de woedende storm raakt een snaar. Zijn onverstoorbaarheid doet een enkeling denken aan die boer op het beroemde schilderij De val van Icarus van Brueghel: die ploegt ook voort terwijl achter hem zich een drama voltrekt.

„Dit zijn wij allemaal”, lees je ook, „terwijl we ons een weg banen door 2017”. De foto groeit al gauw uit tot een metafoor van de toestand in de wereld.

Maar het interesssante is dat je het beeld op twee tegenovergestelde manieren kunt ‘lezen’.

This is fine

De grasmaaierman kan iemand zijn die niet ziet (of wil zien) wat er gaande is. Dan verbeeldt hij bijvoorbeeld een klimaatontkenner. Of iemand die aanslagen wegwuift: waait wel over joh, als je ze maar negeert. Denk hierbij ook aan dat bekende stripje van een hondje dat koffie drinkt aan de keukentafel terwijl om hem heen het huis afbrandt. „This is fine”, zegt hij.

Maar je kunt de grasmaaierman ook zien als iemand die precies weet wat er gaande is — alleen ziet hij geen aanleiding tot paniek. Dan verbeeldt hij de deugd van ‘keep calm and carry on’. Denk hierbij aan die recente foto van de Brit die met een pint bier over straat slentert, terwijl om hem heen paniekerige Londenaren wegrennen van een aanslag.

De grasmaaierman is kortom dubbel toepasbaar, aldus fotoblog Reading the Pictures: een metafoor van naïviteit of juist van vastberadenheid. Dat verklaart het succes: de foto raakt de vraag waar velen mee zitten: hoe te reageren op al dat nieuws over de toestand van de wereld? Kom er maar in, grasmaaierman, moeten we wegkijken of realist zijn?

De echte grasmaaierman wist precies wat hij deed, blijkt uit de interviews. Zijn actie was beredeneerd. Hij had bijvoorbeeld eens een cursus over tornado’s gevolgd. En die zaterdag constateerde hij dat de tornado oostwaarts trok, weg van het huis. Kon hij mooi zijn to do-lijstje afwerken. Voor de zekerheid hield hij een oogje op de storm.

Veel te dichtbij

En om de kijkers thuis gerust te stellen, zei hij nog: op de foto lijkt de tornado veel dichterbij dan in het echt.

Foto’s brengen alles veel te dichtbij: dat is een deel van het probleem in deze tijd. Je kunt je telefoon nauwelijks meer open vegen, of je wordt overspoeld door enge dingen elders (ook door de glanzende levens van anderen trouwens – smartphones bezorgen paniek zowel als jaloezie). Volgens de cijfers mogen we dan in extreem veilige tijden en contreien leven, maar cijfers tellen niet als je zoveel engs in your face krijgt.

Door die beeldenstroom is het verschil tussen de woorden vervaarlijk en gevaarlijk vervaagd; we weten nauwelijks meer of onze wereld nu eng oogt of echt gevaarlijk is. En daardoor lijkt boerennuchterheid al gauw op wegkijken. Stoere taal slaat dus de trom.

Die kalme Brit met z’n bierglas kun je nog zien als iemand die uit dronkenschap nuchter bleef. Maar de kalmte van de grasmaaierman is gecalculeerd. Hij is een rationele wegkijker. Of beter gezegd: hij kijkt niet weg, hij houdt zo nu en dan een oogje op de storm, maar het weerhoudt hem niet van zijn levenstaken.

Je moet je tuin bijhouden, zoals Voltaire al min of meer schreef. Dat is geen vorm van escapisme, maar focus op dat doen wat in jouw macht ligt.

Soms moet je dan grasmaaien, maar this too shall pass.