Vernederde May kan het niet alleen

Britse verkiezingen

Ondanks teleurstellend resultaat wil Tory-leider premier blijven.

Samen met haar man Philip had Theresa May door Downing Street moeten lopen voor het oog van de camera’s. Ze had moeten lachen, haar handen in de lucht moeten werpen. Ze had een toespraak moeten houden waarin ze een winst van honderden zetels vierde en het land beloofde dat ze, gesterkt door dit mandaat, naar Brussel reist om een Brexit that works for everyone te regelen. Dat was het plan. Totdat Britten daadwerkelijk mochten stemmen en premier May vernederden.

In plaats van een megawinst te vieren lijken de Conservatieven, nog steeds als grootste partij, slechts 318 of 319 zetels in het Lagerhuis te behalen, 9 of 10 minder dan voor de verkiezingen. Dit betekent dat May ijlings moet kijken of ze een absolute meerderheid van 326 zetels bij elkaar kan scharrelen. In haar zoektocht komt ze automatisch uit in het Noord-Ierse Belfast. Daar zit Arlene Foster, met haar Democratic Unionist Party.

Vurig voorstander van Brexit

Als Unionisten, met Noord-Ierse protestanten als belangrijkste aanhangers, vinden zij dat Noord-Ierland zo nauw mogelijk met het Verenigd Koninkrijk verbonden moet zijn. Foster is een vurige voorstander van Brexit. De DUP steunt doorgaans trouw de Conservatieven in Londen. May kijkt nu of ze steun kan krijgen van de kleine Noord-Ierse partij. Ze koerst waarschijnlijk niet aan op een coalitie maar op een lossere vorm van gedoogsteun voor de Conservatieven.

Waar het Brexitreferendum voor een belangrijk deel bepaald werd door het midden van Engeland, is het in deze verkiezing juist de periferie van het Koninkrijk dat een hoofdrol opeist. Dat de Conservatieven überhaupt nog kunnen hopen aan de macht te blijven, komt door Schotland. Daar veroverden de Schotse Tories, aangevoerd door de populaire Ruth Davidson die genoemd wordt als eventuele landelijke leider, 12 zetels op de Scottish National Party. Dat sterkt May. Niet alleen geeft haar dat cruciale zetels, het zorgt er ook voor dat een coalitie van de Schotten met Labour cijfermatig geen werkbare meerderheid oplevert.

Zwarte deur bleef lang dicht

Doorgaans spreekt de premier de ochtend na de verkiezingen vanaf Downing Street het land toe. Vrijdag bleef de beroemde zwarte deur lang gesloten. Niet alleen moet May kijken of ze een meerderheid te voorschijn kan toveren, ze kijkt ook of zij kan overleven. Een partijleider die de hemel belooft en vervolgens hard valt is geen lang leven beschoren, zeker niet bij de Tories die als meedogenloos te boek staan. In normalere tijden zou het lot van May bezegeld zijn. Maar het zijn geen normale tijden. Over tien dagen beginnen de Brexitonderhandelingen. Een tijdrovende nieuwe leiderschapsstrijd bij de Conservatieven is wel het laatste wat de Britten zich kunnen permitteren.

Corbyn won de verkiezingen niet in absolute termen. Uiteindelijk slaagde zijn Labourpartij er boven verwachting in de 3,5 miljoen stemmen die in 2015 naar het anti-Europese, anti-migratie UKIP gingen te winnen. Labour werd gesterkt door een grote opkomst onder jongeren. Daarom gedroeg Corbyn zich vrijdagochtend als morele winnaar en riep Theresa May op af te treden. Corbyn zei bereid te zijn een minderheidsregering samen te stellen, die per wetsvoorstel steun zoekt in het Lagerhuis. Maar hij wil geen grote compromissen sluiten over zijn verkiezingsbeloften.

Opnieuw zit het Verenigd Koninkrijk in grote onzekerheid: is er gezien deze verkiezingsuitslag wel een mandaat voor de harde Brexit die May wil. Zo niet, wat moet er dan gebeuren?

May lijkt vastberaden door te gaan als premier en partijleider. Met Noord-Ierse steun kan ze naar de koningin om toestemming te vragen een regering samen te stellen. Ze zegt dat ze de grootste partij leidt en doet alsof er niks aan de hand is. Toch is ze zwaar verzwakt. De media oordelen nu al genadeloos over haar poging aan te blijven. Minderheidsregeringen zijn historisch instabiel in het Verenigd Koninkrijk. Op ieder moment, de komende dagen, weken of maanden, kan een aanval vanuit haar eigen partij komen, bijvoorbeeld als ze een moeilijk compromis in de Brexitonderhandelingen tracht te verkopen. Gezien de krachtige oppositie zullen meer Tories neigen naar rebellie: weerstand kan nu weer succesvol zijn. Zwalkend en struikelend gaan May en het Verenigd Koninkrijk de Brexit tegemoet.

Britse verkiezingen pagina 3-5