Opgevoed: Hoe straf ik mijn gevoelige tiener?

Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag over opvoeding voor aan deskundigen. Deze week: Hoe corrigeer je een gevoelig kind?

Illustraties Martien ter Veen

Moeder: „Het is altijd moeilijk geweest om mijn oudste zoon, nu negentien, te straffen voor grensoverschrijdend gedrag. Hij reageert altijd heel heftig als ik iets van zijn doen of laten zeg. Hij draait de feiten om: niet hij is de schuldige, maar ik ben de boosdoener. Hij zal nooit de aanleiding van mijn boosheid in zijn eigen gedrag zoeken, hij zal nooit zeggen: ‘Sorry mam.’

„Het is een heel gevoelige jongen, en hij heeft een IQ dat voor hoogbegaafdheid staat. Ik zeg wel eens: ‘Hij heeft honderd antennes in zijn hoofd.’

„Soms wordt het hem allemaal te veel, de stress, de drukte, de geluiden. Dan ontstaat er kortsluiting en dat reageert hij af op zijn jongere broertje. Dat vind ik echt niet kunnen, maar als ik daar iets van zeg, wordt hij boos en overstuur. Toen hij klein was, kon ik nog wel eens zijn arm pakken, en hem op de gang zetten, maar zodra je kind een jaar of twaalf wordt, kan dat niet meer. Maar wat heb je dan nog voor pressiemiddel achter de hand?

„Ik heb hem wel eens zijn zakgeld niet gegeven, maar dat voelde als een heel willekeurige sanctie. Wat heeft zijn zakgeld te maken met zijn broer een schop verkopen? Zijn kamer opruimen, de vaatwasser uitruimen, hij vertikt het, of hij doet het pas om 23.00 uur. Mijn man wordt dan ontzettend boos en dan wordt mijn zoon woedend en dwars. Dan hebben we een heftige situatie waar we niks mee opschieten. Hoe corrigeer ik zo’n gevoelig kind?”

Naam is bij de redactie bekend. De rubriek Opgevoed is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag naar opgevoed@nrc.nl

Afkoelen

Bas Levering: „Waarom wordt hier over straf gesproken? Pedagogisch gezien is dat namelijk het laatste middel. Als uw zoon de boel op stang jaagt door alles op zijn moment te willen doen, of zijn broertje te grazen neemt, dan zou ik zeggen: ‘Daar moeten we het eens een keer rustig over hebben.’ Dat je met straf hoe dan ook een doodlopend pad inslaat, geeft u ook zelf aan. Armpje drukken werkt niet, want op een gegeven moment worden kinderen te sterk.

„Uw zoon is negentien, die moet voor rede vatbaar zijn. Er zijn ouders die ook met hun jongste kinderen alles willen bespreken. Hun gebrekkige taalvaardigheid brengt hen in een onmachtige positie. Maar met uw zoon moet u een afspraak over afkoeling kunnen maken. ‘Als het conflict oplaait gaan we uit elkaar. Dan zoeken we allebei eerst een plek om weer rustig te worden.’ Zo geef je elkaar de kans er zonder gezichtsverlies uit te komen. Je gaat de confrontatie niet uit de weg, je wilt het er wel over hebben, maar je gaat geen machtsstrijd aan. Pas als de situatie geneutraliseerd is, kun je het in redelijkheid over de afspraken in huis hebben.”

Geweldloos verzet

Robert Vermeiren: „Een kind, puber maar zeker een jongvolwassene verander je niet door te straffen. Apart zetten kan nodig zijn om een onwenselijke situatie te stoppen. Het is niet een ‘straf’ waaruit geleerd wordt. Verandering in gedrag bereik je door wenselijk gedrag te stimuleren. Bij een kind met moeilijk gedrag lukt het soms niet daar voldoende aandacht voor te hebben.

„De zoon vindt de huidige situatie vast zelf ook niet leuk, maar is door zijn gevoeligheid wellicht niet in staat verandering te brengen in zijn gedrag. Gevoeligheid maakt dat iemand geneigd is sneller plots emotioneel te reageren. Dit verhoogt de noodzaak om op voorhand afspraken te maken, of te kijken hoe er een pas op de plaats gemaakt wordt als de situatie te hoog oploopt.

„Een NVR-aanpak kan hier helpen. NVR staat voor Non Violent Resistance. Het is een effectieve methodiek tegen onacceptabel gedrag in huis. Een belangrijk aspect ervan is het vermijden van escalatie. De ouders geven samen duidelijke grenzen aan en tonen dat ze er zijn om hun zoon te helpen. Meer info hierover is te vinden op de website van het Kenniscentrum Jeugd- en kinderpsychiatrie. Het vergt veel van de ouders, afstemming samen is essentieel.”