Nog één keer proberen dan, met Klaver?

Formatie

Informateur Tjeenk Willink wil ze terug aan tafel: VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Hun posities zijn veranderd. En soms flink verzwakt.

Premier Mark Rutte (VVD) verlaat het huis van informateur Herman Tjeenk Willink in Scheveningen. Foto Bart Maat/ANP

De beelden van de kabinetsformatie nu: partijleiders die in een tuin, achter een groot hek, druk aan het bellen zijn. Of met elkaar onderonsjes hebben. Of in donkere auto’s wegrijden.

Maar wat zien we – drie maanden na de verkiezingen?

Voortdurende stilstand, volgens sommigen. Die in de somberste scenario’s uitloopt op of een minderheidskabinet of nieuwe verkiezingen.

Moeizame stapjes die erbij horen als je mislukte onderhandelingen weer op gang wilt krijgen, zeggen anderen.

Zeker is: wat nu ‘informeel’ of ‘pre-verkennend overleg’ wordt genoemd, zijn in werkelijkheid stevige onderhandelingen. Op vrijdagmiddag kwamen de leiders van CDA, D66 en GroenLinks een voor een langs op de werkkamer van VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Aan het begin van de avond zaten de vier partijen bij elkaar in het Catshuis, de ambtswoning van Mark Rutte. CDA-leider Sybrand Buma zei daarna dat ze het over „veel onderwerpen” hadden gehad. Op maandag praten ze, nog steeds ‘informeel’, weer verder.

Lees het laatste nieuws over de formatie in ons blog.

Informateur Herman Tjeenk Willink heeft de partijen duidelijk gemaakt dat hij wil proberen om ze terug aan de onderhandelingstafel te krijgen, maar alleen als de kans groot is dat het dan lukt met een kabinet.

‘Wat denkt Pechtold wel?’

Aan D66 zal het niet liggen. Misschien is Alexander Pechtold van de vier leiders de enige die deze coalitie nog graag wil. Tegelijk is zijn positie flink verzwakt door de manier waarop hij een meerderheidsregering met de ChristenUnie onmogelijk heeft gemaakt. Met een lijst onderwerpen op tafel had Pechtold die partij al na één ‘verkennend gesprek’ uitgesloten van de onderhandelingen.

Het CDA zal, zoals het er nu naar uitziet, niet zomaar accepteren dat de nieuwe ‘kroonjuwelen’ van D66, wetgeving op medisch-ethisch gebied, in het regeerakkoord komen.

Het CDA heeft van alle partijen tot nu toe het minst duidelijk hoeven maken wat het wil in deze formatie. De VVD vindt dat het moet opschieten, GroenLinks heeft een ‘principiële ondergrens’ over asiel en migratie, D66 wil niet met de ChristenUnie. En het CDA? Dat wacht af. Sybrand Buma wil een meerderheidskabinet en het moet niet te progressief zijn – dat is wat we weten.

Buma wil wel graag van het beeld af dat hij nog boos is op Pechtold. Het gaat om de inhoud, vindt het CDA en bij die partij hoor je nu: wat denkt D66? Dat ze met ons erbij wel kunnen regelen dat ouderen stervenshulp krijgen als ze vinden dat het genoeg is geweest? Of dat het de boeren moeilijk wordt gemaakt? Met de ‘Segerslijst’ in zijn hand zal Buma het op zijn beurt Pechtold moeilijk maken.

De VVD vond de lijst van Pechtold ook raar en zal Buma niet tegenhouden als hij erover begint. Bij het moeizame thema migratie zaten CDA en VVD al op één lijn. Door de actie van Pechtold met de ChristenUnie zijn ze nog meer in elkaars armen gedreven. Dat is opmerkelijk, als je bedenkt hoe moeizaam de verhouding tussen VVD-leider Rutte en Sybrand Buma de afgelopen jaren was.

Bij de VVD begint het geduld op te raken. Rutte’s belangrijkste doel: „Zo snel mogelijk klaar zijn.” De VVD-leider staat bekend als pragmatisch, maar hij moet rekening houden met de rest van de partijtop en Halbe Zijlstra is er steeds bij om de VVD-idealen te bewaken. En juist Zijlstra is nog chagrijnig over Pechtolds omgang met de ChristenUnie.

De VVD wil volgens ingewijden niet toegeven aan de migratie-wensen van GroenLinks. Rutte was een van de bedenkers van de ‘Turkije-deal’: in ruil voor geld worden vluchtelingen tegengehouden. Als er zulke EU-deals komen met landen als Tunesië of Algerije, ziet hij weinig reden om van de regels af te wijken en vluchtelingen uit die landen wél asielaanvragen te laten doen in Nederland. Het CDA denkt er net zo over.

Terug aan tafel? Prima

Het viel ándere Tweede Kamerleden de afgelopen week op: bij de collega’s van GroenLinks is de vrolijke opwinding terug, nu de partij misschien toch in een nieuw kabinet komt. Als GroenLinks-leider Jesse Klaver het ook zo voelt, zal hij het in elk geval niet laten merken. Willen de anderen hem terug aan tafel? Prima, maar niet zomaar. Zijn ‘morele ondergrens’ over migratie is er nog steeds.

Klaver zag volgens betrokkenen ook niet meteen veel in het idee, vorige week geuit door Tjeenk Willink, dat nu maar eens vijf partijen aan tafel moesten gaan zitten: VVD, CDA, D66 en dan ook GroenLinks én de ChristenUnie. In de gesprekken zou er vanzelf één kleine partij afvallen. De ChristenUnie wees het af. Die partij wil nodig zijn – en anders maar niet. Nu is GroenLinks nodig.

En anders? Tjeenk Willink mag het zeggen. Hij kan een rondje maken langs de SP, die de VVD uitsluit als coalitiepartner, of de PvdA, die zichzelf een te grote verliezer vindt om mee te doen. Of gaan praten over het minderheidskabinet dat niemand wil.